Cà phê robusta lên ngôi nhờ khí hậu
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ảnh hưởng mạnh đến nông nghiệp toàn cầu, cà phê robusta, từng bị xem là kém chất lượng so với arabica, đang dần khẳng định vai trò quan trọng.
Tại bang Rondônia, thuộc vùng Amazon phía tây Brazil, cộng đồng người bản địa Paiter Suruí đã gắn bó với cây cà phê suốt hơn 40 năm. Ban đầu, những đồn điền này do người ngoài để lại, nhưng ngày nay được chăm sóc và phát triển theo hướng bền vững.
Khoảng 140 hộ gia đình Suruí đang canh tác cà phê trên các diện tích nhỏ trong khu đất bản địa. Nhờ khí hậu nóng ẩm và lượng mưa dồi dào tương tự môi trường tự nhiên của cây robusta.
Trong nhiều năm, robusta thường bị đánh giá là đắng và chỉ dùng cho các sản phẩm giá rẻ. Tuy nhiên, các nhà khoa học và nông dân đang cải thiện giống cây và quy trình chế biến để nâng cao chất lượng. Việc thu hoạch quả chín đúng thời điểm, cùng với quy trình rửa và phơi đúng cách, có thể giúp hương vị cải thiện đáng kể.
Quan trọng hơn, robusta được xem là ứng viên thích hợp trong bối cảnh khí hậu nóng lên. Loại cây này chịu nhiệt tốt hơn arabica và hiện chiếm khoảng 44% sản lượng cà phê toàn cầu, tăng mạnh so với những năm 1990. Trong khi đó, diện tích đất phù hợp trồng cà phê trên thế giới có thể giảm tới 50% vào năm 2050.
Tuy vậy, đợt hạn hán năm 2024 tại Brazil đã khiến sản lượng robusta giảm mạnh, đồng thời đẩy giá cà phê toàn cầu tăng cao. Điều này cho thấy ngành cà phê vẫn đối mặt nhiều rủi ro trong tương lai.
Trước thực tế đó, các nhà nghiên cứu đang lai tạo các giống cà phê mới có khả năng chịu hạn, chịu nhiệt và chống sâu bệnh tốt hơn. Tại Brazil, năng suất robusta đã tăng đáng kể trong 2 thập kỷ qua nhờ các chương trình nghiên cứu và cải tiến giống.
Bên cạnh yếu tố kỹ thuật, mô hình canh tác bền vững cũng đóng vai trò quan trọng. Nhiều nông hộ trồng cà phê kết hợp với bảo vệ rừng, trồng xen cây và nuôi ong để hỗ trợ thụ phấn. Các nghiên cứu cho thấy cây cà phê phát triển tốt hơn khi gần rừng, nhờ độ ẩm ổn định và hệ sinh thái đa dạng.
Giá cà phê tăng có thể thúc đẩy mở rộng sản xuất và gây nguy cơ phá rừng nếu thiếu kiểm soát, vì vậy cần chính sách hỗ trợ nông dân và khuyến khích tiêu dùng bền vững. Đồng thời, giới nghiên cứu đang xây dựng tiêu chuẩn đánh giá riêng cho robusta, nhấn mạnh hương vị đặc trưng thay vì so sánh với arabica.
