TP Hồ Chí Minh tăng tốc xây đường sắt đô thị

Sau khi đưa vào khai thác được hơn một năm, tuyến metro số 1 đã tạo ra bước ngoặt lớn cho giao thông công cộng ở TPHCM với hàng chục triệu lượt hành khách, tác động tích cực trực tiếp lên mạng lưới giao thông chung. Đây là một trong những nguyên nhân để TPHCM có thêm động lực tiến hành các tuyến metro tiếp theo. Tuy nhiên, với nguồn vốn lớn và công nghệ thực hiện tiên tiến, việc xây dựng các tuyến metro là thách thức không nhỏ. Trước đó, tuyến metro số 1 khởi công năm 2012 và phải tới cuối năm 2024 mới có thể khai thác. Vì vậy, để đẩy nhanh tốc độ xây dựng các tuyến metro tiếp theo bằng việc rút ngắn thời gian thực hiện, nâng cao chiều dài tuyến là vấn đề nan giải, cần những giải pháp đột phá về nguồn vốn, thủ tục cũng như công nghệ.

Hiện nay, TPHCM đang khởi động và đặt mục hoàn thành 4 tuyến metro trong khoảng thời gian 5 năm (2025 - 2030). Cụ thể, tuyến metro số 2 Bến Thành - Tham Lương (dài hơn 11km) đã khởi công tháng 1/2026, tuyến Bến Thành - Cần Giờ (dài 54km) đã động thổ tháng 12/2025, tuyến Bến Thành - Thủ Thiêm (dài gần 6km) dự kiến khởi công vào tháng 4/2026 và tuyến Thủ Thiêm - Long Thành dài 42km dự kiến khởi công tháng 6/2026. Trong đó, tuyến Bến Thành - Cần Giờ và Thủ Thiêm - Long Thành có quy mô đường sắt kết nối đồng bộ với mạng lưới metro khác. Theo kế hoạch, các tuyến này dự kiến sẽ hoàn thành vào năm 2030, riêng tuyến Bến Thành - Cần Giờ có thể hoàn thành vào năm 2028.

Với quy mô về chiều dài cùng thời gian thực hiện, các tuyến đường sắt đô thị này là một bài toán khó cần sự chung tay không chỉ của TPHCM mà cả ngân sách Trung ương lẫn nguồn vốn doanh nghiệp. Cụ thể, tuyến Bến Thành - Cần Giờ có nguồn vốn hơn 100.000 tỷ đồng sẽ do tập đoàn VinGroup thực hiện. Trong khi 2 tuyến Bến Thành - Thủ Thiêm có nguồn vốn khoảng 33.000 tỷ đồng, tuyến Thủ Thiêm - Long Thành có nguồn vốn khoảng 84.000 tỷ đồng đã được TPHCM giao cho tập đoàn Trường Hải (Thaco) lập báo cáo nghiên cứu khả thi theo hình thức PPP (hợp đồng BT - xây dựng - chuyển giao). Trong khi đó, tuyến Bến Thành - Tham Lương với nguồn vốn 55.000 tỷ đồng được thực hiện bằng nguồn vốn ngân sách Trung ương và địa phương. Bên cạnh đó, một số đoạn khác cũng đang được nghiên cứu và đẩy nhanh tiến độ thực hiện như tuyến số 4 Đông Thạnh - Hiệp Phước, tuyến Suối Tiên - Bình Dương…

Theo nhiều ý kiến, việc mở rộng không gian tiếp nhận nguồn vốn, cho phép các tập đoàn tư nhân thực hiện các dự án đường sắt đô thị và đường sắt tốc độ cao không chỉ giúp đẩy nhanh tiến độ thực hiện mà còn có thể thực hiện song song nhiều dự án. Nếu chỉ thực hiện bằng nguồn vốn ngân sách, TPHCM rất khó để thực hiện nhiều dự án metro trong cùng thời gian vì nguồn vốn quá lớn của các dự án này. Tuy nhiên, nếu từng dự án được các tập đoàn tư nhân khác nhau thực hiện, việc cùng lúc xây dựng nhiều tuyến là khả thi.

Vừa qua, trong buổi tiếp xúc cử tri tại phường Diên Hồng (TPHCM), ông Trần Lưu Quang - Bí thư Thành ủy TPHCM cho biết, việc xây dựng tuyến metro số 2 sẽ nhanh hơn tuyến metro số 1 về thời gian. Theo đó, sau giai đoạn chuẩn bị về giải phóng mặt bằng, thủ tục cũng như di dời hạ tầng kỹ thuật, tuyến metro số 2 đang thi công và dự kiến hoàn thành vào năm 2030. Ngoài ra, ông Trần Lưu Quang cũng cho biết, hết nhiệm kỳ 2025 - 2030, TPHCM đặt mục tiêu hoàn thành 3 tuyến metro trọng điểm. Đó là tuyến Metro số 2 đoạn Bến Thành - Tham Lương và đoạn Bến Thành - Thủ Thiêm cùng tuyến Thủ Thiêm - Long Thành.

Sau thời gian dài chỉ thực hiện được tuyến số 1, thời gian 5 năm tới là cơ hội để TPHCM tăng tốc và có thể hoàn thành hàng trăm cây số đường sắt đô thị, mở ra mạng lưới giao thông đô thị tiên tiến, hiện đại kết nối nhiều trung tâm khu vực phía Nam.