Tăng lương hưu bao nhiêu là phù hợp?

Những ngày gần đây, đọc được thông tin về đề xuất của Bộ Nội vụ tăng lương hưu cho những người có mức lương thấp, bà Nguyễn Thị Lâm (ở Đống Đa, Hà Nội) vô cùng phấn khởi. Là công nhân nhà máy dệt về hưu trước năm 1995, hiện nay sau nhiều lần điều chỉnh, mức lương hưu của bà vẫn dưới 3,5 triệu đồng. Bà Lâm cho biết, 2 vợ chồng bà đều đã lớn tuổi, sức khỏe yếu, thường xuyên đau ốm nên cuộc sống chủ yếu trông vào khoản lương hưu ít ỏi. Tổng thu nhập của 2 ông bà chỉ khoảng gần 8 triệu đồng/tháng. Với mức này, cuộc sống tuổi già của hai ông bà gặp không ít khó khăn. Chính vì vậy, việc đề xuất tăng lương hưu đối với vợ chồng bà là niềm vui lớn.

Theo BHXH Việt Nam, từ năm 1995 đến nay, Nhà nước đã thực hiện 24 lần điều chỉnh lương hưu và trợ cấp xã hội nhằm đảm bảo đời sống cho người hết tuổi lao động. Việc điều chỉnh này góp phần cải thiện đời sống của người hưởng lương hưu và trợ cấp BHXH. Hiện nay, mức lương hưu bình quân của người hưởng từ quỹ  BHXH khoảng 7 triệu đồng/tháng.

Hiện Bộ Nội vụ đang lấy ý kiến các cơ quan liên quan để đề xuất phương án điều chỉnh lương hưu theo hướng phù hợp hơn. Theo Dự thảo Nghị định điều chỉnh lương hưu, trợ cấp BHXH và trợ cấp hàng tháng, Bộ Nội vụ đề xuất 2 phương án tăng lương hưu, trợ cấp. Cụ thể: Phương án 1: Điều chỉnh tăng thêm 4,5% và 200.000 đồng/tháng trên mức lương hưu, trợ cấp BHXH và trợ cấp hằng tháng của tháng 6/2026 đối với các đối tượng quy định cụ thể của Dự thảo Nghị định; điều chỉnh tăng thêm 8% trên mức trợ cấp BHXH và trợ cấp hằng tháng của tháng 6/2026 đối với các đối tượng khác quy định cụ thể trong dự thảo Nghị định.

Phương án 2: Từ ngày 1/7/2026, điều chỉnh tăng thêm 8% trên mức lương hưu, trợ cấp BHXH và trợ cấp hằng tháng của tháng 6/2026. Ngoài ra, dự thảo bổ sung cơ chế hỗ trợ đối với người có mức hưởng thấp. Theo đó, những người nghỉ hưởng trước năm 1995, sau khi điều chỉnh mà vẫn dưới 3,8 triệu đồng/tháng sẽ tiếp tục được tăng thêm.

Các chuyên gia đánh giá, đề xuất 2 phương án tăng lương hưu từ ngày 1/7/2026 của Bộ Nội vụ không đơn thuần là một phép cộng thu nhập. Đằng sau đó là một lựa chọn chính sách mang tính nguyên tắc: ưu tiên công bằng theo đóng - hưởng hay tăng cường chia sẻ để hỗ trợ nhóm yếu thế. Cụ thể, ở phương án thứ nhất, mức tăng 4,5% đi kèm khoản cộng thêm 200.000 đồng/tháng nhằm bù đắp cho những người có mức lương hưu thấp. Với phương án này những người có lương hưu thấp sẽ được cải thiện hơn về tương quan thu nhập. Trong bối cảnh chi phí sinh hoạt ngày càng tăng, lựa chọn này thể hiện rõ thông điệp: chính sách không bỏ lại ai phía sau. Tuy nhiên, phương án này cũng đặt ra câu hỏi về tính công bằng theo nguyên tắc BHXH. Khi người có mức đóng cao trong quá khứ nhận tỉ lệ tăng thấp hơn về mặt tương đối, cảm nhận "đóng nhiều - hưởng tương xứng" có thể bị ảnh hưởng.

Ngược lại, phương án tăng khoảng 8% trên toàn bộ mức lương hưu hiện hưởng lại nghiêng về sự đồng đều và nhất quán với nguyên tắc đóng - hưởng. Người đóng nhiều, hưởng cao sẽ tiếp tục được tăng tương xứng; hệ thống vì thế giữ được tính "kỷ luật" và minh bạch. Thực tế cho thấy, không có phương án nào hoàn hảo tuyệt đối. Vấn đề cốt lõi nằm ở việc xác định ưu tiên trong từng giai đoạn. Khi nền kinh tế còn nhiều biến động, áp lực chi tiêu đối với người nghỉ hưu gia tăng, yếu tố "chia sẻ" cần được đặt lên bàn cân một cách nghiêm túc. Nhưng đồng thời, nguyên tắc đóng - hưởng cũng không thể bị xem nhẹ bởi đó là nền tảng bền vững của hệ thống BHXH.

Theo ông Phạm Minh Huân - nguyên Thứ trưởng Bộ LĐTBXH (nay là Bộ Nội vụ), việc tăng lương hưu là cần thiết và cần được thực hiện sớm để cải thiện cuộc sống cho người về hưu. "Phương án tăng lương hưu 8% như đối tượng công chức, viên chức đang đi làm là phù hợp. Riêng nhóm có mức lương hưu thấp có thể tăng thêm 1-2%. Bản chất của các phương án Bộ Nội vụ đưa ra nhằm giảm chênh lệch thu nhập, tạo sự công bằng. Tuy nhiên, vấn đề này phải giải quyết dần dần. Quan trọng vẫn phải tôn trọng nguyên tắc đóng - hưởng, đóng cao - hưởng cao, không thể phá vỡ nguyên tắc này" - ông Huân khẳng định.