Nông sản xuất khẩu trước áp lực chi phí logistics

Sức ép từ chi phí logistics

Căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông đang tạo ra những cú sốc trực tiếp lên chuỗi cung ứng toàn cầu, đẩy ngành nông sản Việt Nam vào thế khó. Áp lực lớn nhất hiện nay đến từ chi phí logistics leo thang và rủi ro chậm trễ giao hàng, đặc biệt với các mặt hàng tươi sống. Khi thời gian vận chuyển kéo dài, chất lượng suy giảm, DN không chỉ đối mặt nguy cơ bị ép giá mà còn có thể mất thị trường.

Tại hội nghị bàn tròn về chuỗi logistics nông, lâm, thủy sản xuất khẩu tổ chức tại TPHCM mới đây, ông Nguyễn Anh Phong - Phó Giám đốc Viện Chính sách và Chiến lược phát triển nông nghiệp nông thôn (IPSARD) cho biết, xu hướng sản xuất quy mô lớn, đa dạng sản phẩm đang làm gia tăng nhu cầu dịch vụ logistics. Tuy nhiên, hạ tầng logistics chưa theo kịp thực tiễn khiến khả năng kết nối giữa các khâu trong chuỗi giá trị nông sản còn hạn chế.

Theo Hiệp hội DN dịch vụ logistics Việt Nam (VLA), quy mô thị trường logistics đã đạt khoảng 40 - 45 tỷ USD, với tốc độ tăng trưởng 14 - 16% mỗi năm. Tuy nhiên, phần lớn DN logistics trong nước có quy mô nhỏ, thiếu vốn và công nghệ, khiến khả năng tối ưu hóa chuỗi cung ứng còn hạn chế. Trong một báo cáo gần đây, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cũng nhận định, nhiều DN nhỏ và vừa chưa có khả năng tối ưu hóa chuỗi cung ứng, dẫn đến chi phí logistics cao hơn so với mức trung bình.

Bà Tạ Thúy Hạnh - Phó Chủ tịch Hiệp hội Trang trại và DN nông nghiệp Việt Nam (VFAEA) cho biết, nhiều vùng sản xuất trọng điểm như Đồng bằng sông Cửu Long hay Tây Nguyên vẫn thiếu các trung tâm logistics chuyên biệt. Hạ tầng giao thông, cảng bãi chưa đáp ứng nhu cầu, trong khi sản xuất nông nghiệp còn manh mún, khó đồng bộ. Chuỗi cung ứng phần lớn vẫn vận hành theo phương thức thủ công, mức độ ứng dụng công nghệ như blockchain, IoT hay thương mại điện tử còn hạn chế.

Ở góc độ quản lý, Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương) cho rằng, chi phí logistics cao đang là rào cản lớn đối với năng lực cạnh tranh của nông sản Việt Nam. Nếu các vùng sản xuất trọng điểm không sớm hình thành các trung tâm logistics gắn với vùng nguyên liệu, dư địa mở rộng thị trường xuất khẩu sẽ bị hạn chế, đặc biệt với các thị trường có yêu cầu khắt khe về thời gian giao hàng và điều kiện bảo quản.

Kết nối từ vùng nguyên liệu đến các trung tâm logistics

Theo các chuyên gia, trong bối cảnh tái cơ cấu nông nghiệp theo hướng hiện đại, bền vững và hội nhập sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu, logistics được xem là “mạch máu” quyết định giá trị gia tăng. Tuy nhiên, thực tế cho thấy mạch máu này đang vận hành kém hiệu quả và chi phí logistics của Việt Nam trong lĩnh vực nông nghiệp vẫn đang ở mức cao so với nhiều quốc gia trong khu vực.

Trước bối cảnh trên hiện Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NNMT) đang xây dựng kế hoạch phát triển hệ thống logistics nông sản theo hướng bám sát sản xuất, ưu tiên các khâu kiểm dịch, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc, nhằm giảm chi phí, nâng cao chất lượng và năng lực cạnh tranh cho nông sản Việt Nam.

Theo Thứ trưởng Bộ NNMT Trần Thanh Nam, việc xây dựng kế hoạch logistics nông sản không thể tách rời thực tiễn sản xuất. Thay vì phát triển dàn trải, kế hoạch cần tập trung vào các khâu cốt lõi như kiểm dịch nông sản, kiểm tra an toàn thực phẩm nông sản và truy xuất nguồn gốc nông sản. Đây là những yếu tố mang tính quyết định trong việc đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu và tạo niềm tin cho thị trường.

“Trong chuỗi cung ứng nông sản, logistics không chỉ vận chuyển mà còn bao gồm nhiều công đoạn quan trọng như bảo quản, kiểm nghiệm, chứng nhận chất lượng. Việc hoàn thiện các dịch vụ này sẽ giúp giảm thiểu tổn thất sau thu hoạch, đồng thời nâng cao giá trị sản phẩm khi đến tay người tiêu dùng” - Thứ trưởng Trần Thanh Nam nhấn mạnh.

Tuy nhiên, thay vì tập trung vào các công trình hạ tầng lớn như cảng biển hay trung tâm logistics quy mô lớn, Bộ NNMT lựa chọn hướng đi thiết thực hơn, đó là phục vụ trực tiếp cho hoạt động sản xuất và tiêu thụ nông sản.

Theo Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường, kế hoạch "Phát triển hệ thống logistics nhằm nâng cao chất lượng và năng lực cạnh tranh của nông sản Việt Nam” được xây dựng trên cơ sở Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam giai đoạn 2025-2035, tầm nhìn đến 2050, với phạm vi tập trung vào các nội dung thuộc chức năng của ngành nông nghiệp.

Thay vì phát triển hạ tầng quy mô lớn như cảng biển, trung tâm logistics, vốn đã được phân công cho các bộ, ngành khác và địa phương, kế hoạch của Bộ hướng vào việc bảo đảm dịch vụ logistics trực tiếp phục vụ sản xuất và tiêu thụ nông sản.

Cụ thể, hệ thống logistics sẽ được phát triển theo hướng đáp ứng nhu cầu tại các vùng sản xuất tập trung, đặc biệt với các ngành hàng chủ lực như gạo, cà phê, tôm, cá tra, rau quả, hạt điều, gỗ, cao su và chăn nuôi. Đồng thời, tăng cường kết nối từ vùng nguyên liệu đến các trung tâm logistics vùng, cảng biển, cửa khẩu, gắn với hệ thống chế biến và thị trường tiêu thụ trong và ngoài nước.