Khơi thông “điểm nghẽn” để thu hút đầu tư của kiều bào

PV: Thưa ông, ông đánh giá như thế nào về nguồn lực đầu tư của kiều bào về nước trong vài năm trở lại đây?

Ông Nguyễn Vũ Minh Hoàng: Về đầu tư của kiều bào, có thể nhìn rõ nhất qua con số kiều hối. Hiện nay, kiều hối về Việt Nam đạt khoảng 18 tỷ USD, riêng TPHCM là hơn 10 tỷ USD, chiếm khoảng 50% cả nước. Đây là nguồn lực rất quan trọng.

Nhìn rộng hơn, 10 năm qua, lượng kiều hối chuyển về tăng rõ rệt, thể hiện niềm tin của cộng đồng người Việt ở nước ngoài với quê hương. Tuy nhiên, hiện chỉ khoảng 8,4% kiều hối được đưa vào sản xuất – kinh doanh; phần lớn vẫn dành cho tiêu dùng, hỗ trợ gia đình hoặc tích lũy. Điều này cho thấy dư địa để chuyển hóa thành đầu tư dài hạn còn rất lớn.

Trong bối cảnh TPHCM đẩy mạnh phát triển hạ tầng, đô thị thông minh, đô thị xanh, logistics cho kinh tế số và thương mại điện tử, nếu được thể chế hóa bài bản, nguồn lực kiều bào sẽ trở thành “vốn mồi” quan trọng cho đầu tư phát triển. Quan trọng nhất vẫn là niềm tin: thông tin minh bạch, thủ tục đơn giản, cơ chế bảo vệ nhà đầu tư rõ ràng thì dòng tiền sẽ dịch chuyển từ tiêu dùng sang đầu tư bền vững.

Theo ông, những kênh đầu tư mới nào cần thu hút kiều bào? Đặc biệt là trái phiếu kiều hối để hút nguồn lực vào hạ tầng?

TPHCM đã triển khai đề án kiều hối nhằm kêu gọi đầu tư vào hạ tầng và các dự án xã hội. Nếu nguồn kiều hối được thể chế hóa cụ thể, tôi tin lượng vốn đầu tư gửi về Việt Nam nói chung và TPHCM nói riêng sẽ tăng mạnh, không chỉ dừng ở tiêu dùng.

Bên cạnh trái phiếu kiều hối, có thể phát triển quỹ đầu tư hạ tầng, quỹ đổi mới sáng tạo gắn với kiều bào, hoặc các mô hình hợp tác công – tư có sự tham gia của doanh nhân Việt toàn cầu.

Giai đoạn 2025-2035, TPHCM định hướng xây dựng cơ chế đặc thù thu hút người Việt Nam ở nước ngoài; đề xuất thí điểm hợp đồng chuyên gia linh hoạt, trả lương theo sản phẩm và chuẩn quốc tế. Đồng thời, việc thành lập Trung tâm hỗ trợ và kết nối nguồn lực người Việt Nam ở nước ngoài sẽ giúp cung cấp thông tin dự án, tư vấn pháp lý, cư trú, quốc tịch, sở hữu tài sản. Khi có đầu mối “một cửa”, chi phí tuân thủ giảm, nhà đầu tư kiều bào sẽ tự tin hơn khi rót vốn.

Hiện nay, TPHCM muốn tạo cơ chế cho kiều bào mua nhà, theo ông việc sở hữu nhà đất đang có những rào cản nào và giải pháp ra sao?

Việc sửa đổi Luật Đất đai đã tạo điều kiện để người Việt Nam định cư ở nước ngoài được tự đứng tên sở hữu nhà. Trước đây, nhiều người phải nhờ người thân đứng tên, dễ phát sinh tranh chấp. Chính sách cởi mở này sẽ thúc đẩy thị trường bất động sản và mở ra cơ hội đầu tư lâu dài cho kiều bào.

Đặc biệt, những sửa đổi của Luật Quốc tịch Việt Nam tạo bước ngoặt quan trọng. Quy định mới bỏ yêu cầu người nhập quốc tịch Việt Nam phải thôi quốc tịch nước ngoài trong nhiều trường hợp, cho phép giữ song tịch nếu đáp ứng điều kiện. Thủ tục nhập, trở lại quốc tịch được rút ngắn, bổ sung giấy tờ chứng minh như căn cước công dân, giấy xác nhận có quốc tịch Việt Nam và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin.

Những thay đổi này không chỉ mang ý nghĩa pháp lý mà còn có tác động tâm lý lớn, nhất là với thế hệ thứ hai, thứ ba sinh ra ở nước ngoài nhưng vẫn muốn gắn bó với quê hương.

Qua công tác kết nối với doanh nhân, trí thức kiều bào, ông thấy nhu cầu sở hữu nhà đất tại Việt Nam hiện nay ra sao?

Nhu cầu rất lớn. Kiều bào đi làm xa quê ai cũng mong một ngày trở về và sở hữu nhà ở. Thậm chí thế hệ trẻ sinh ra ở nước ngoài vẫn muốn giữ mối liên hệ với nguồn cội.

Tuy nhiên, nhiều người thiếu giấy tờ chứng minh quốc tịch, nguồn gốc Việt Nam. Việc tra cứu hồ sơ cũ, nhất là khi có sáp nhập tỉnh, thành phố, mất nhiều thời gian, trong khi thời gian về nước làm thủ tục lại hạn chế. Vì vậy, cần có cơ quan đầu mối chuyên trách hỗ trợ hoàn thiện hồ sơ từ quốc tịch, cư trú đến cấp căn cước công dân. Khi thủ tục được minh bạch hóa, số hóa, quá trình xác minh sẽ nhanh hơn.

Những “nút thắt”, vướng mắc này đến nay đã được tháo gỡ hết chưa, thưa ông?

Chính sách Nhà nước đã rõ ràng, minh bạch nhưng quá trình thực hiện vẫn còn vướng. Qua hơn 10 trường hợp tư vấn pháp lý cho kiều bào đầu tư về nước, hai điểm nghẽn lớn nhất là thủ tục hành chính và minh bạch thông tin. Cần xây dựng cơ chế “một cửa” dành riêng cho nhà đầu tư kiều bào, tư vấn đầy đủ về cư trú, quốc tịch, đầu tư, sở hữu nhà ở và rủi ro pháp lý. Khi niềm tin được củng cố, dòng vốn sẽ không chỉ vào bất động sản mà còn vào sản xuất, công nghệ, đổi mới sáng tạo.

Kiều bào luôn hướng về quê hương. Khi pháp luật ngày càng minh bạch, dữ liệu hóa, tôi tin thị trường bất động sản và đầu tư hạ tầng sẽ sôi động hơn với sự tham gia của nhà đầu tư kiều bào. Đặc biệt, kiều bào đóng góp nhiều qua thương mại và đầu tư. Nhiều người mở chuỗi siêu thị, kinh doanh nông sản chất lượng cao, tham gia chuỗi cung ứng sản phẩm OCOP của TPHCM để đưa ra thị trường quốc tế và đầu tư lâu dài.

Ngoài vốn, điều quý giá hơn là mạng lưới thị trường và tri thức quản trị quốc tế. Tôi cho rằng, nếu TPHCM xây dựng được nền tảng dữ liệu số về cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài, kết nối chuyên gia, doanh nhân toàn cầu với hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong nước, nguồn lực này sẽ được phát huy toàn diện – không chỉ bằng tiền, mà bằng công nghệ, kinh nghiệm và chuẩn mực quốc tế.

Trân trọng cảm ơn ông!