Khẳng định vai trò trung tâm khoa học công nghệ hàng đầu Việt Nam

Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam cho biết, về thành tựu nghiên cứu khoa học: Từ đầu năm đến tháng 10/2025, Viện đã công bố hơn 2.300 công trình khoa học (trong đó hơn 1.700 công trình quốc tế trên tạp chí ISI/Web of Science), được cấp hơn 100 bằng sở hữu trí tuệ. Với gần 2.000 công bố quốc tế/năm, Viện Hàn lâm đạt tỷ lệ khoảng 1,7 công bố/tiến sĩ/năm - tương đương các tổ chức nghiên cứu hàng đầu của các nước phát triển. Viện Hàn lâm tiếp tục giữ vị trí dẫn đầu cả nước về số lượng công bố quốc tế theo xếp hạng Nature Index.

Kết quả nổi bật trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược: Bám sát Danh mục công nghệ chiến lược ban hành kèm theo Quyết định số 1131/QĐ-TTg ngày 12/6/2025 của Thủ tướng Chính phủ, Viện Hàn lâm đã đạt nhiều kết quả nổi bật:

Về trí tuệ nhân tạo (AI): Chế tạo và làm chủ quy trình chế tạo phần cứng mô-đun tự lái ứng dụng AI cho xe ô-tô điện tự hành; xây dựng giải pháp AI/IoT phát hiện và cảnh báo bất thường sức khỏe vật nuôi theo thời gian thực; phát triển mô hình dự đoán tình trạng sức khỏe cây lúa dựa trên viễn thám và học sâu.

Về công nghệ sinh học: Ứng dụng thành công prime editing - công nghệ chỉnh sửa hệ gen tiên tiến nhất hiện nay - để khôi phục chức năng gen Rc ở lúa; xác định biến thể gen mới trên trục TLR4/MyD88 liên quan ung thư đại trực tràng, cung cấp chỉ dấu sinh học cho y học cá thể hóa; phân lập và nuôi cấy thành công nhiều dòng tế bào phục vụ nghiên cứu thịt nhân tạo.

Về năng lượng và vật liệu tiên tiến: Phát triển công nghệ lõi điện phân nước sản xuất hydro từ năng lượng mặt trời/gió; chế tạo vật liệu nano từ ứng dụng trong nhiệt trị, chẩn đoán hình ảnh MRI và mang thuốc; chế tạo vật liệu điện cực pin Li-ion thế hệ mới (MoS-Se@Gr) có hiệu suất lưu trữ năng lượng cao.

Thúc đẩy chuyển đổi số: Về xử lý hồ sơ và văn bản điện tử, Viện Hàn lâm đã triển khai đồng bộ và hiệu quả việc xử lý hồ sơ công việc trên môi trường điện tử: 100% hồ sơ công việc được xử lý toàn trình trên Hệ thống Quản lý Văn bản và Điều hành (VAST-Office); toàn bộ văn bản được ký số bằng chữ ký số chuyên dùng công vụ do Ban Cơ yếu Chính phủ cấp; tổng số 7.655 văn bản được gửi/nhận qua Trục liên thông văn bản quốc gia trong năm 2025. Hệ thống VAST-Mail đã cấp hơn 4.000 tài khoản thư điện tử công vụ. Cổng thông tin điện tử vast.gov.vn ghi nhận gần 4,8 triệu lượt truy cập.

Nhân lực cho chuyển đổi số: Trong năm 2025, Viện Hàn lâm đã tổ chức và cử cán bộ tham gia các khóa huấn luyện về ứng cứu sự cố cho VNCERT/CC và Mạng lưới ứng cứu sự cố quốc gia; hoàn thành bồi dưỡng chuyển đổi số trên nền tảng MOOCs; tham gia Hội nghị phổ biến Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số; tham dự sự kiện về AI, Data Center & Cloud Computing do Viettel IDC tổ chức…

Phát biểu ý kiến tại buổi làm việc, Thủ tướng Phạm Minh Chính nhấn mạnh, từ xa xưa, cha ông ta đã khẳng định: “Hiền tài là nguyên khí của quốc gia. Nguyên khí thịnh thì quốc gia mạnh, nguyên khí suy thì quốc gia yếu". Ngày nay, trong thời đại khoa học và công nghệ, “hiền tài” chính là đội ngũ trí thức, nhà khoa học, những người trực tiếp tạo ra tri thức mới, công nghệ mới, giá trị mới cho đất nước. Lịch sử dân tộc ta cho thấy một chân lý, ở mỗi bước ngoặt của đất nước, khi Tổ quốc cần, nhân tài đều xuất hiện. Lịch sử đã chứng minh, khoa học và công nghệ luôn là chìa khóa vạn năng, là yếu tố quyết định cho phát triển và sự thịnh vượng của quốc gia. Bác Hồ kính yêu từng căn dặn: "Tri thức là vốn liếng quý báu của dân tộc". Lời dạy đó vẫn còn nguyên giá trị khi đất nước ta bước vào giai đoạn phát triển mới - Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

Hiện nay, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là xu thế tất yếu, sự lựa chọn mang tính chiến lược và là ưu tiên hàng đầu trong đầu tư; là chìa khóa mở ra cánh cửa phát triển đột phá và là động lực quan trọng phát triển kinh tế nhanh, bền vững của các quốc gia. Đảng, Nhà nước, Chính phủ xác định khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo không chỉ là nền tảng mà còn là động lực chính, là lực lượng sản xuất trực tiếp để thúc đẩy phát triển nhanh, bền vững đất nước. Trong tiến trình đó, vai trò của những nhà nghiên cứu khoa học công nghệ là lực lượng tiên phong; đặc biệt, Viện Hàn lâm chính là "pháo đài" quan trọng của tri thức, nơi kết tinh chất xám và sự sáng tạo vô tận của con người Việt Nam.

Truyền thống của Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam cùng đội ngũ trí thức, các nhà khoa học: Lịch sử của Viện gắn liền với những trang sử vẻ vang của dân tộc; là nơi hội tụ và nuôi dưỡng nhiều lớp nhà khoa học tài ba của đất nước. Trải qua 50 năm xây dựng và phát triển, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã khẳng định vị thế là "cánh chim đầu đàn", là lực lượng nòng cốt trong hệ thống khoa học quốc gia.

Những thành tựu mà Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đạt được là rất đáng tự hào: Bộ máy tinh gọn hơn, nhân lực chất lượng tốt hơn, nghiên cứu khoa học nhiều hơn. Viện hiện có khoảng 3,5 nghìn cán bộ, viên chức, nhà khoa học, người làm việc; trong có 52 giáo sư, 172 phó giáo sư, 916 tiến sĩ, 786 thạc sĩ. Năm 2025, Viện có 2,3 nghìn công trình công bố trên các tạp chí uy tín; được cấp 105 bằng độc quyền sáng chế và giải pháp hữu ích, tăng 2,7 lần năm 2024. Giai đoạn 2021-2025, Viện có hơn 12 nghìn công trình khoa học được công bố; được cấp gần 300 bằng sáng chế, gấp 1,5 lần giai đoạn trước - Khẳng định vị thế là đơn vị dẫn đầu cả nước về nghiên cứu cơ bản và ứng dụng.

Thay mặt Chính phủ, Thủ tướng nhiệt liệt biểu dương và trân trọng ghi nhận những nỗ lực, cống hiến của các thế hệ nhà khoa học Viện Hàn lâm trong suốt nửa thế kỷ qua.

Thời gian tới, Thủ tướng mong muốn Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam cần phát triển đột phá, khẳng định vai trò trung tâm khoa học công nghệ hàng đầu của Việt Nam, từng bước ngang tầm các nước tiên tiến trong khu vực và trên thế giới, mục tiêu đến năm 2030 trở thành tổ chức nghiên cứu khoa học công nghệ hàng đầu trong khu vực Đông Nam Á, có năng lực cạnh tranh quốc tế ở một số lĩnh vực trọng điểm, theo phương châm 20 chữ: “Trí tuệ tinh hoa-Làm chủ công nghệ-Chuyển đổi mạnh mẽ-Bám sát tình hình-Kiến tạo tương lai". Muốn vậy, chúng ta phải đề cao trí tuệ, coi trọng thời gian, quyết đoán đúng lúc. Thực hiện “4 không”: “Không lãng phí một ngày; Không chậm trễ một tuần; Không bỏ lỡ cơ hội trong một tháng; Không để bị động trong một năm”.

Về mục tiêu, quan điểm chỉ đạo, Thủ tướng nhấn mạnh thực hiện đồng bộ 4 chuyển đổi, gồm: chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, chuyển đổi năng lượng, chuyển đổi cơ cấu và chất lượng nguồn nhân lực. Viện Hàn lâm cần tiên phong, gương mẫu đi đầu trong tất cả các lĩnh vực, trong đó có việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn vào nghiên cứu; xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về khoa học công nghệ để làm căn cứ hoạch định chính sách. Tập trung làm chủ các công nghệ lõi, công nghệ nguồn để giải quyết các vấn đề thực tiễn của đất nước, đưa các ngành toán học, vật lý, hóa học, sinh học, vật liệu mới, nghiên cứu vũ trụ đạt trình độ tiên tiến khu vực và thế giới vào năm 2030-2035.

Đẩy mạnh phát triển hiệu quả các mô hình kinh tế mới như kinh tế không gian tầm thấp, kinh tế dữ liệu, kinh tế bạc, kinh tế tuần hoàn, kinh tế tri thức, kinh tế chia sẻ, kinh tế ban đêm... Tăng cường kết nối giữa các khu vực kinh tế nhà nước, tư nhân và đầu tư nước ngoài; chú trọng phát triển mạnh các tập đoàn kinh tế lớn, có thương hiệu, uy tín trên trường quốc tế, tham gia sâu rộng vào các chuỗi giá trị khu vực, toàn cầu.

Với tư cách là cơ quan thuộc Chính phủ, Viện Hàn lâm phải đóng vai trò là "bộ não" tham mưu chiến lược về khoa học công nghệ cho Đảng và Nhà nước trong nhiều lĩnh vực trọng yếu như: năng lượng, kinh tế biển, an ninh nguồn nước và không gian vũ trụ.

Khoa học không thể tách rời thị trường. Viện Hàn lâm cần chủ động "mở cửa" phòng thí nghiệm, đẩy mạnh hợp tác với các tập đoàn kinh tế tư nhân, lấy doanh nghiệp làm trung tâm của hệ thống đổi mới sáng tạo. Cần có cơ chế để nhà khoa học dám dấn thân vào thương mại hóa kết quả nghiên cứu, đưa các sáng chế trở thành những sản phẩm thực tế, đóng góp trực tiếp vào chuỗi giá trị sản phẩm.

Về nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm thời gian tới, Thủ tướng nhấn mạnh, về thể chế, cơ chế, chính sách: Triển khai tốt Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, các Nghị quyết chiến lược, đột phá của Bộ Chính trị. Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì, hướng dẫn các cơ chế, chính sách liên quan đến trao quyền tự chủ cho các tổ chức khoa học công nghệ; cơ chế kiểm soát, mô hình hợp tác giữa tổ chức khoa học công lập và doanh nghiệp; kết quả nghiên cứu được chuyển hóa thành sản phẩm và giá trị kinh tế.

Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam: Xây dựng chương trình hành động thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng XIV và các Nghị quyết chiến lược của Bộ Chính trị. Hoàn thiện Hồ sơ trình Bộ Chính trị Đề án nghiên cứu khoa học và làm chủ một số công nghệ chiến lược trước ngày 15/3/2026. Trình Thủ tướng Chính phủ Đề án tăng cường năng lực Viện Hàn lâm ngang tầm các nước tiên tiến trong khu vực và thế giới trong tháng 4/2026. Chủ động nghiên cứu xây dựng chiến lược phát triển các chương trình, kế hoạch dài hạn, các dự án, đề án quan trọng của Viện đến năm 2030, tầm nhìn 2045. Xây dựng cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm về hoạt động, con người, nguồn lực (trong đó có tài chính).

Về hạ tầng, làm tốt quy hoạch phát triển hạ tầng chiến lược, các phòng thí nghiệm, cơ sở vật chất của Viện. Về nguồn lực: Thực hiện tinh thần 5 rõ là: Rõ bài toán để nghiên cứu không xa rời thực tiễn phát triển; Rõ sản phẩm để không dừng lại ở công bố hay báo cáo; Rõ ứng dụng để kết quả nghiên cứu đi vào đời sống; Rõ hiệu quả để đo lường được tác động thực chất; Rõ đóng góp để thấy được kết quả, giá trị cụ thể đối với quốc gia.

Thủ tướng giao Bộ Tài chính, Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì hướng dẫn, bố trí kinh phí từ nguồn chi đầu tư phát triển cho các dự án của Viện Hàn lâm làm chủ đầu tư. Về nguồn nhân lực: Xây dựng đội ngũ nhà khoa học có trình độ cao, bản lĩnh chính trị vững vàng, đạo đức nghề nghiệp trong sáng; kết hợp chặt chẽ giữa đào tạo và nghiên cứu, giữa lý luận và thực tiễn.

Đẩy mạnh thu hút cộng đồng nhà khoa học Việt Nam ở nước ngoài và tham gia sâu vào các mạng lưới khoa học toàn cầu. Cần tạo môi trường tự do sáng tạo, "dám ước mơ, dám khát vọng" để thu hút nhân tài cả trong và ngoài nước. Quan tâm xây dựng các không gian sáng tạo, các câu lạc bộ khoa học công nghệ, các mô hình vườn ươm đổi mới sáng tạo. Mỗi cán bộ, nhà khoa học cần không ngừng học tập, cập nhật kiến thức thường xuyên, tích cực tham gia hoạt động tư vấn chiến lược, xây dựng chính sách, nghiên cứu; xây dựng thể chế khuyến khích các nhà khoa học tiếp tục nghiên cứu sau khi nghỉ quản lý theo Luật Lao động, theo các quy định của Đảng, Nhà nước.

Về quản trị: Chuyển mạnh từ “tư duy nhiệm vụ” sang “tư duy kết quả”; từ “làm nhiều” sang “làm trúng, làm đúng, làm đến nơi đến chốn”; từ “có hoạt động” sang “có sản phẩm cụ thể”; từ “có công trình” sang “có đóng góp lớn cho tăng năng suất, chất lượng, hiệu quả quốc gia”. Tiếp tục sắp xếp, tinh gọn bộ máy với phương châm “Tinh-Gọn-Mạnh-Hiệu năng-Hiệu lực-Hiệu quả”. Đổi mới mạnh mẽ cơ chế quản lý khoa học theo hướng hiện đại, minh bạch, hiệu quả trên nền tảng chuyển đổi số toàn diện; tạo môi trường làm việc chuyên nghiệp, khuyến khích đổi mới sáng tạo.

Về thị trường, cơ chế phối hợp, thương mại hóa kết quả nghiên cứu: Đẩy mạnh nghiên cứu khoa học công nghệ theo hướng không chỉ là tăng số lượng công bố, mà là tăng tầm ảnh hưởng, tăng giá trị học thuật và tăng giá trị ứng dụng. Tập trung vào những vấn đề khoa học cơ bản, công nghệ lõi, công nghệ chiến lược (như AI, bán dẫn, công nghệ sinh học, vật liệu mới, công nghệ biển, công nghệ vũ trụ, dự báo thiên tai, ứng phó biến đổi khí hậu). Phải hình thành các nhóm nghiên cứu mạnh, có khả năng dẫn dắt, có vị thế trong khu vực và quốc tế.

Phát huy tinh thần đổi mới sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám đột phá vì lợi ích chung; xây dựng môi trường nghiên cứu khuyến khích ý tưởng mới, tôn trọng sự khác biệt, chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu khoa học; hình thành các sản phẩm, giải pháp công nghệ có hàm lượng tri thức cao, có khả năng cạnh tranh quốc tế.

Đẩy mạnh hiệu quả hợp tác quốc tế trong nghiên cứu khoa học; tăng cường liên kết “3 nhà”: Nhà nước, nhà khoa học, nhà doanh nghiệp.

Đẩy mạnh khai thác, chuyển giao công nghệ, phát triển tài sản trí tuệ; hình thành các doanh nghiệp khoa học và công nghệ, các mô hình khởi nghiệp đổi mới sáng tạo; đưa kết quả nghiên cứu ra thị trường, tạo giá trị gia tăng và đóng góp thiết thực cho phát triển kinh tế, xã hội đất nước. Cần có thể chế thông thoáng, đầu tư hạ tầng chiến lược cho nghiên cứu và ứng dụng khoa học công nghệ; tiên phong, gương mẫu đi đầu trong đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Quản trị thông minh, tự lực, tự cường vươn lên. Chính phủ cùng các bộ, ngành làm tốt công tác quản lý nhà nước, xây dựng cơ chế, chính sách… hỗ trợ Viện phát triển mạnh mẽ. Quy hoạch với tầm nhìn xa trông rộng, nghĩ sâu làm lớn, tầm nhìn 100 năm.

Thủ tướng nhấn mạnh, nửa thế kỷ đã trôi qua với biết bao thăng trầm, nhưng tinh thần "Tôn vinh tri thức, đề cao khoa học" của Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam vẫn còn nguyên giá trị.

Thủ tướng tin tưởng rằng, với truyền thống đoàn kết và sức sáng tạo vô hạn, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam sẽ tiếp tục chinh phục những đỉnh cao mới, xứng đáng là niềm tự hào của khoa học Việt Nam. Nơi đây sẽ luôn là nơi sản sinh, nuôi dưỡng và hội tụ những hào kiệt của thời đại mới. Những hào kiệt không trên chiến trường, mà trên mặt trận khoa học. Những hào kiệt chinh phục không phải thành lũy, mà là những đỉnh cao công nghệ. Những hào kiệt góp phần giữ vững chủ quyền không chỉ bằng ý chí, mà bằng trí tuệ và sáng tạo.

* Nhân dịp này, thay mặt Lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Thủ tướng Phạm Minh Chính trao Huân chương Lao động hạng Nhất tặng Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.

Thủ tướng cũng đã đi thăm một số viện, đơn vị trực thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.