Sức mạnh từ những “đòn bẩy” công nghệ

Kích hoạt các trụ cột công nghệ chiến lược

Bước sang năm 2026, khoa học - công nghệ tiếp tục được xác định là động lực trung tâm của tăng trưởng. Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị nhấn mạnh 11 nhóm công nghệ chiến lược, trong đó có trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ vũ trụ, tự động hóa, an ninh mạng và bán dẫn. Điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở danh mục ngành ưu tiên, mà ở cách tiếp cận: xây dựng hệ sinh thái đồng bộ từ chính sách, hạ tầng đến nhân lực.

Theo PGS.TS Phạm Anh Tuấn - Giám đốc Trung tâm Vũ trụ Việt Nam, việc làm chủ công nghệ vệ tinh quan sát Trái đất, đặc biệt là hệ thống radar như LOTUSat-1, có ý nghĩa chiến lược đối với bảo đảm chủ quyền dữ liệu. Ông Tuấn nhấn mạnh rằng dữ liệu viễn thám là nguồn tài nguyên quan trọng phục vụ quy hoạch, giám sát thiên tai, biến đổi khí hậu và quản lý tài nguyên. Khi chủ động được công nghệ thiết kế, tích hợp và khai thác vệ tinh, Việt Nam sẽ giảm phụ thuộc vào nguồn dữ liệu bên ngoài trong những tình huống nhạy cảm.

Ở lĩnh vực an ninh mạng, ông Tô Nguyễn Dũng Anh - Giám đốc Chiến lược VNPT AI, cho rằng không gian mạng đã trở thành một phần của không gian chủ quyền quốc gia. Theo ông, để bảo vệ chủ quyền số, cần phát triển hệ sinh thái sản phẩm, dịch vụ an ninh mạng “Make in Vietnam”, đồng thời quy định rõ trách nhiệm và mức đầu tư tối thiểu cho bảo đảm an toàn thông tin trong các dự án chuyển đổi số. Ông nhấn mạnh vai trò của hợp tác công - tư trong việc nâng cao năng lực phòng vệ trước các hình thức tấn công ngày càng tinh vi.

Trong khi đó, GS.TS Lê Hùng Lân - Phó Chủ tịch Hội Tự động hóa Việt Nam, nhận định tự động hóa là nền tảng cốt lõi của sản xuất thông minh. Khi kết hợp với AI và Internet vạn vật (IoT), tự động hóa không chỉ giúp nâng cao năng suất, tối ưu chi phí mà còn tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Tuy nhiên, ông Lân lưu ý rằng để tận dụng được cơ hội này, cần chính sách hỗ trợ đầu tư thiết bị hiện đại, song song với đào tạo đội ngũ kỹ sư có trình độ cao.

Một dấu mốc quan trọng khác là Luật Trí tuệ nhân tạo 2025 dự kiến có hiệu lực từ tháng 3/2026. Đây được xem là khung pháp lý đầu tiên tạo môi trường thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) cho các sản phẩm, dịch vụ AI. Việt Nam không đặt mục tiêu chạy đua quy mô với các cường quốc công nghệ, mà hướng đến phát triển những ứng dụng AI giải quyết bài toán thực tiễn trong quản trị công, y tế, giáo dục và dịch vụ công bằng tiếng Việt.

Có thể thấy, sự đồng bộ trong tư duy chính sách đang tạo nền tảng quan trọng cho những bước đi cụ thể của doanh nghiệp công nghệ trong nước, đặc biệt trong lĩnh vực bán dẫn.

Bước ngoặt của năng lực nội sinh

Nếu chính sách là nền tảng, thì sự kiện khởi công nhà máy chế tạo chip bán dẫn đầu tiên của Việt Nam chính là biểu tượng rõ nét cho khát vọng tự chủ công nghệ. Trung tuần tháng 1 vừa qua, tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc, dự án nhà máy chế tạo chip “Make in Vietnam” chính thức được khởi công.

Dự án do Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội (Viettel) làm chủ đầu tư, với quy mô 27 ha. Đây là lần đầu tiên Việt Nam triển khai năng lực chế tạo chip trong nước - khâu có giá trị gia tăng cao nhất trong chuỗi bán dẫn.

Trước đó, doanh nghiệp Việt Nam chủ yếu tham gia ở các công đoạn thiết kế vi mạch (fabless), đóng gói và kiểm thử. Việc đầu tư nhà máy chế tạo đánh dấu bước chuyển quan trọng của ngành bán dẫn: từ tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu sang từng bước kiến tạo chuỗi giá trị nội sinh.

Ông Nguyễn Cương Hoàng - Giám đốc Trung tâm Bán dẫn Viettel, nhận định rằng năng lực chế tạo trong nước sẽ giúp Việt Nam chủ động hơn trước những biến động địa chính trị và đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu. Theo ông Hoàng, bán dẫn không chỉ là ngành kinh tế mà còn liên quan trực tiếp đến an ninh công nghệ và quốc phòng. Việc hình thành nhà máy chế tạo chip đầu tiên có ý nghĩa mở đường, tạo môi trường thực tiễn để đào tạo kỹ sư, hoàn thiện quy trình và tích lũy kinh nghiệm vận hành.

Cùng thời điểm Viettel khởi công nhà máy chế tạo chip, Tập đoàn FPT công bố thành lập nhà máy kiểm thử - đóng gói chip bán dẫn tiên tiến. Đây được xem là bước bổ sung quan trọng vào chuỗi giá trị, giúp Việt Nam từng bước hoàn thiện các công đoạn từ thiết kế, chế tạo đến đóng gói và thương mại hóa sản phẩm.

Theo chiến lược phát triển ngành bán dẫn, Việt Nam đặt mục tiêu từng bước hình thành hệ sinh thái hoàn chỉnh: đến năm 2030 có nhà máy sản xuất chip quy mô nhỏ; đến 2040 và 2050 tiếp tục mở rộng năng lực. Lộ trình được xác định theo hướng đi từ xây dựng, tiếp nhận công nghệ, hoàn thiện quy trình đến nâng cao hiệu quả vận hành.

Một yếu tố then chốt là nhân lực. Mục tiêu đào tạo khoảng 50.000 kỹ sư bán dẫn đến năm 2030 phản ánh nhận thức rằng công nghệ lõi không thể mua hoàn toàn bằng vốn đầu tư, mà phải được tích lũy bằng tri thức và kinh nghiệm nội địa. Khi đội ngũ kỹ sư đủ mạnh, nhà máy không chỉ là nơi sản xuất, mà còn là trung tâm nghiên cứu - phát triển (R&D), thúc đẩy đổi mới sáng tạo.

Đáng chú ý, chiến lược “Make in Vietnam” không đặt mục tiêu cạnh tranh ngay ở phân khúc công nghệ tiên tiến nhất toàn cầu. Thay vào đó, Việt Nam lựa chọn hướng đi phù hợp với năng lực và nhu cầu trong nước, tập trung vào các dòng chip phục vụ viễn thông, quốc phòng, IoT và công nghiệp điện tử. Cách tiếp cận này vừa giảm rủi ro đầu tư, vừa tạo thị trường nội địa làm bệ đỡ cho quá trình tích lũy năng lực.

Hai điểm sáng đầu năm 2026 - Viettel khởi công nhà máy chế tạo chip bán dẫn đầu tiên và FPT công bố nhà máy kiểm thử, đóng gói tiên tiến - cho thấy một quỹ đạo phát triển mới của ngành bán dẫn Việt Nam. Công nghệ không còn là lĩnh vực bổ trợ, mà trở thành trụ cột bảo đảm tăng trưởng, an ninh và chủ quyền số.

Sức mạnh từ những “đòn bẩy” công nghệ vì thế không chỉ nằm ở dây chuyền sản xuất hay những thuật toán phức tạp, mà ở khả năng kết hợp chính sách, doanh nghiệp và nguồn nhân lực trong một chiến lược dài hạn. Khi các đòn bẩy này được vận hành đồng bộ, chúng sẽ tạo lực nâng đủ mạnh để đưa Việt Nam bước sang giai đoạn phát triển dựa trên tri thức, sáng tạo và tự chủ công nghệ.