Số hóa biển số nhà
Ở một đô thị đặc biệt như TPHCM, biển số nhà từ lâu không còn là chuyện “gắn cho có”. Đó là điểm bắt đầu của rất nhiều quy trình quản lý, đăng ký cư trú, cấp cứu, phòng cháy chữa cháy, bưu chính, giao nhận hàng hóa, quy hoạch, thuế, đất đai, xử lý phản ánh của người dân. Một địa chỉ thiếu thống nhất, khó tra cứu hoặc chồng chéo không chỉ gây bất tiện cho người dân, mà còn làm giảm hiệu quả điều hành của bộ máy công quyền.
Việc TPHCM xây dựng hệ thống quản lý số nhà trên nền tảng bản đồ số là bước đi đúng hướng. Điều đáng chú ý là cách tiếp cận lần này không nhằm “đánh lại” số nhà theo kiểu hành chính cơ học, mà hướng tới chuẩn hóa dữ liệu, gắn mỗi địa chỉ với một vị trí cụ thể trên bản đồ số, từ đó hình thành cơ sở dữ liệu dùng chung cho toàn thành phố.
Đây là điểm rất cần được làm rõ, bởi cứ nhắc đến số nhà là người dân thường nghĩ ngay đến nguy cơ phải sửa giấy tờ, cập nhật hồ sơ, phát sinh thủ tục. Nếu chuyển đổi số mà để người dân thấp thỏm vì xáo trộn đời sống thì chưa thể coi là thành công. Vì vậy, cam kết của cơ quan chức năng rằng việc ứng dụng GIS không làm thay đổi số nhà hiện tại là một thông điệp quan trọng, giúp trấn an dư luận và tạo đồng thuận xã hội ngay từ đầu.
Từ góc độ quản trị, TPHCM đang xử lý đúng “điểm nghẽn” đã tồn tại nhiều năm, đó là dữ liệu số nhà phân tán ở nhiều cơ quan, cập nhật không đồng đều, có nơi còn lệ thuộc vào hồ sơ giấy và cách tra cứu thủ công. Hệ quả là cùng một địa chỉ nhưng có thể xuất hiện khác nhau ở nhiều hệ thống. Có nơi khó xác định theo thửa đất, có nơi khó đối chiếu với hiện trạng, có nơi điều chỉnh rồi nhưng dữ liệu không đi cùng nhau. Một đô thị lớn mà nền dữ liệu địa chỉ chưa thật sự thống nhất thì không chỉ ảnh hưởng đến dịch vụ công, mà còn cản trở cả logistics, thương mại điện tử và quản trị đô thị thông minh.
Số hóa biển số nhà, kỳ vọng sẽ mang lại không ít lợi ích thiết thực. Thứ nhất, thuận lợi cho người dân khi làm các thủ tục liên quan đến nhà đất, cư trú, xây dựng, cấp đổi thông tin địa chỉ; giảm tình trạng mỗi nơi yêu cầu xác nhận một kiểu. Thứ hai, hỗ trợ cơ quan quản lý trong việc tra cứu, cấp số mới, lưu vết lịch sử thay đổi và phối hợp liên thông giữa các ngành. Thứ ba, tạo nền tảng dữ liệu chuẩn để kết nối với quy hoạch, dân cư, phòng cháy chữa cháy, bưu chính, giao thông, cứu hộ cứu nạn, đó là những lĩnh vực đòi hỏi tốc độ và độ chính xác rất cao.
Nói cách khác, số hóa số nhà không chỉ để dừng lại ở yêu cầu “dễ tìm địa chỉ”, mà để đô thị vận hành minh bạch hơn, nhanh hơn, tiện lợi hơn. Tuy vậy, một chủ trương đúng chưa tự động bảo đảm cho một kết quả tốt. Việc này muốn thành công phải tránh cho được khuynh hướng làm theo phong trào, số hóa cho có hình thức nhưng dữ liệu đầu vào không sạch, dẫn đến bản đồ số đẹp trên màn hình nhưng sai ngoài thực địa; cần sự liên kết chặt chẽ, tránh việc mỗi ngành giữ một “kho dữ liệu riêng”, thiếu chuẩn chia sẻ, khiến phần mềm dùng chung lại thành thêm một tầng trung gian. Thiết nghĩ việc chọn phường An Khánh và mở rộng khảo sát ở những khu vực có đặc điểm đô thị khác nhau là hợp lý, bởi số nhà ở khu dân cư ổn định, khu đô thị mới, khu vực hẻm nhỏ hay nơi đang chuyển đổi dự án đều đặt ra những bài toán rất khác nhau. Thí điểm nhằm kiểm tra quy trình phối hợp giữa sở, ngành và chính quyền cơ sở có thực sự trơn tru hay không; dữ liệu địa chính, thửa đất, tuyến đường, hẻm và hiện trạng số nhà có “nói chuyện được với nhau” hay không; và quan trọng hơn cả, người dân có thấy thuận tiện hơn hay không.
TPHCM đang hướng tới mô hình quản trị đô thị dựa trên dữ liệu, trong đó cơ sở dữ liệu số nhà là một lớp nền rất cơ bản. Mọi quyết định điều hành cuối cùng cũng phải đi đến một địa chỉ cụ thể, một khu phố cụ thể, một ngôi nhà cụ thể. Khi mỗi địa chỉ được định danh rõ ràng, minh bạch và liên thông, hiệu quả quản lý sẽ tăng lên; và người dân, doanh nghiệp sẽ bớt đi không ít phiền hà trong đời sống thường nhật.
