Sản xuất thích ứng hạn, mặn

Chuyển đổi cây trồng thích ứng với hạn, mặn

Cà Mau là một trong những địa phương chịu ảnh hưởng nặng nề nhất do xâm nhập mặn, biến đổi khí hậu ngày càng gay gắt ở Đồng bằng sông Cửu Long. Những năm gần đây, người dân Cà Mau đã tích cực chuyển đổi cây trồng bằng các mô hình thích ứng hiệu quả.

Tại một số vùng của xã Hồng Dân và Ninh Thạnh Lợi, tình trạng xâm nhập mặn thường xảy ra khá sớm, gây ảnh hưởng lớn đến diện tích lúa trên đất tôm của nông dân.

Để chủ động ứng phó, ngay từ đầu vụ, nông dân đã lựa chọn các giống lúa có khả năng chịu mặn tốt để canh tác như giống lúa OM, ST, đặc biệt là giống lúa lai có khả năng chịu mặn cao từ 5-8‰. Với ngưỡng chịu mặn đạt cao của các giống lúa này, nông dân còn có thể thuận lợi phát triển song song 2 đối tượng là cây lúa và con tôm. Bởi ngưỡng mặn 5‰ trở lên, sẽ là điều kiện lý tưởng cho tôm sú, tôm thẻ phát triển nhanh và ít dịch bệnh. Ngoài ra, các giống lúa còn có khả năng đẻ nhánh mạnh, chống chịu sâu bệnh tốt, nhất là bệnh đạo ôn, bệnh khô vằn, bạc lá và rầy nâu, giảm chi phí sản xuất và tăng lợi nhuận cho nông dân.

Ông Nguyễn Văn Bạn, xã Hồng Dân, cho biết: “Từ khi ngành nông nghiệp địa phương đưa các giống lúa chịu mặn tốt về sản xuất, nông dân được lợi rất nhiều. Bởi không chỉ thuận lợi phát triển cây lúa, cải tạo được môi trường nước vuông tôm, mà còn tạo ra 2 sản phẩm nông nghiệp cùng lúc. Các giống lúa chịu mặn còn chống chịu tốt hạn mặn, giúp nông dân yên tâm sản xuất hơn, nhất là trong những đợt hạn mặn gay gắt”.

Ông Lê Văn Thanh ở xã Hồng Dân cho biết, những năm gần đây vào mùa khô nước mặn lấn sâu vào nội đồng, có khi nước dưới kênh nội đồng độ mặn vượt trên 1‰ nên không thể bơm lên ruộng lúa cũng như tưới cho cây màu. Rút kinh nghiệm từ những năm trước nên năm nay khi nước mặn chưa xâm nhập, gia đình đã tranh thủ lấy nước đầy mương và đóng cống (cống cá nhân của gia đình) để dự trữ lượng nước tưới cho vườn cây trong mùa khô.

Ông Nguyễn Nhân Đức, Chủ tịch UBND xã Hồng Dân cho biết: Để thích ứng với tình trạng hạn hán thời gian qua, xã đã triển khai nhiều giải pháp như, khuyến cáo người dân sử dụng các giống cây trồng, vật nuôi có thể chịu hạn mặn, vận động nông dân chuyển đổi cơ cấu sản xuất, trữ nước ngọt ở các ao, mương vườn để phục vụ sản xuất... Qua đó, mô hình dự trữ nước ngọt trong ao, mương, tưới phun tiết kiệm nước đang đem lại hiệu quả tích cực.

Tại vùng sản xuất rau màu của phường Hiệp Thành, vào mùa khô thường xuyên thiếu nước ngọt, do ảnh hưởng của xâm nhập mặn, khiến việc trồng màu gặp nhiều khó khăn. Ðể duy trì sản xuất, dưới sự hướng dẫn của ngành chức năng, nông dân phường Hiệp Thành thay đổi phương thức canh tác, lựa chọn các loại cây lấy hạt như: thì là, xà lách để gieo trồng. Ðây là các giống chịu khô hạn khá tốt, khoảng 2-3 ngày mới tưới nước 1 lần. Cùng với đó là trồng các loại rau màu ít cần nước để thích ứng với điều kiện xâm nhập mặn, nắng hạn.

Tiên phong trồng các loại cây cạn ngắn ngày, cần ít nước, chị Trà Thị Bình nông dân ở ấp Giồng Giữa, phưởng Hiệp Thành, tỉnh cà Mau nhìn rẫy cải rổ hành lá với diện tích hơn 7.000 m2 xanh tốt rất phấn khởi. Chị Bình cho biết, khu vực này thường bị ảnh hưởng của hạn mặn, rủi ro  cao trong điều kiện biến đổi khí hậu ngày càng gay gắt. Vì vậy, chuyển đổi cây trồng cạn ngắn ngày, cần ít nước là biện pháp bền vững, đảm bảo thu nhập cho gia đình.

Sản xuất thuận thiên, bảo vệ môi trường

Bên cạnh lựa chọn cây, con giống phù hợp với điều kiện biến đổi khi hậu, hạn hán, ngành nông nghiệp tỉnh Cà Mau triển khai nhiều giải pháp sản xuất gắn với bảo vệ môi trường. Trong đó, hướng dẫn nông dân canh tác lúa theo hướng kết hợp sử dụng phân hữu cơ và phân hoá học, ưu tiên thuốc sinh học trong phòng trừ sâu bệnh. Giải pháp này không chỉ giúp giảm ô nhiễm môi trường do phân, thuốc hoá học mà còn cải thiện độ phì nhiêu của đất một cách tự nhiên. Trên thực tế, việc xây dựng các đập thuỷ điện trên thượng nguồn sông Mekong đã làm giảm lượng phù sa bồi đắp cho ĐBSCL. Nếu chỉ sử dụng phân hoá học trong thời gian dài, năng suất cây trồng sẽ bị ảnh hưởng nặng nề.

Ông Trần Văn Vững, xã Phước Long, cho biết: “Sau 2 năm thực hiện phương thức sản xuất mới, tôi rất hài lòng. Vì khi áp dụng, tôi thấy giá thành sản xuất giảm khá nhiều, lại nhẹ công chăm sóc, lượng phân bón, các lần phun thuốc đều giảm đáng kể. Bên cạnh đó, phân bón hữu cơ rẻ hơn so với phân hoá học, lúa cũng ít sâu bệnh hơn, đồng thời, không gây ảnh hưởng đến tôm, cua, cá trong vuông”.

Ông Phạm Văn Mười, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau, cho biết: “Thời gian qua, ngành nông nghiệp tỉnh hỗ trợ nông dân tích cực áp dụng các quy trình sản xuất thích ứng biến đổi khí hậu. Bên cạnh đó xây dựng mô hình hướng đến sản xuất lúa hữu cơ, nâng cao giá trị lúa gạo cho người dân. Ðồng hành cùng nông dân trong các mô hình này, ngành nông nghiệp tỉnh dành nguồn vốn khá lớn, hỗ trợ 50% chi phí sản xuất cho nông dân nhân rộng mô hình lúa trên đất tôm. Trên cơ sở điều kiện tự nhiên của các địa phương, ngành triển khai phát triển các mô hình trồng màu thích ứng với khí hậu ở quy mô nhỏ, phù hợp với sản xuất của nông dân như: trồng rau màu chịu khô hạn hoặc trồng lấy hạt cho vùng thiếu nước, phát triển mãng cầu xiêm, ổi ở vùng phèn mặn... Nhờ đó, giúp nông dân đạt hiệu quả sản xuất trong điều kiện khí hậu bất ổn, đồng thời, hướng nông dân sản xuất theo quy trình an toàn”.

Sản xuất “thuận thiên” đã và đang cho thấy hiệu quả rõ nét trong nông nghiệp hiện nay. Các mô hình ứng phó hạn mặn không chỉ thay đổi phương thức sản xuất và cơ cấu cây, con giống, mà quan trọng là hướng đến các giải pháp sản xuất thân thiện với môi trường, góp phần bảo vệ và duy trì hiệu quả vùng sản xuất lâu dài.