Ngộ độc khí CO từ thói quen đốt than sưởi ấm

Những ngày đầu tháng 1, khi thời tiết chuyển lạnh sâu, một vụ việc thương tâm đã xảy ra tại xã Hòa Vang, TP Đà Nẵng. Theo thông tin từ cơ quan chức năng, trong đêm lạnh, anh L.V.Tr. (26 tuổi) đã đốt một thau than để sưởi ấm, mang vào phòng ngủ rồi đóng kín cửa đi ngủ. Đến trưa hôm sau, gia đình phát hiện nạn nhân đã tử vong. Kết quả khám nghiệm hiện trường và tử thi cho thấy nhiều khả năng nạn nhân tử vong do ngộ độc khí CO sinh ra từ việc đốt than trong không gian kín.

Vụ việc trên không phải là cá biệt. Theo ghi nhận của ngành y tế, hằng năm, mỗi khi miền Bắc và miền Trung bước vào các đợt rét đậm, rét hại, nhiều cơ sở y tế từ tuyến tỉnh đến trung ương đều tiếp nhận các ca ngộ độc khí CO liên quan đến thói quen đốt than, củi sưởi ấm trong phòng kín. Đối tượng gặp nạn rất đa dạng, từ người trẻ, người cao tuổi đến trẻ nhỏ, đặc biệt ở các khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa hoặc các gia đình có điều kiện nhà ở chật hẹp, thiếu thông gió.

Theo TS.BS Nguyễn Trung Nguyên - Giám đốc Trung tâm Chống độc – Bệnh viện Bạch Mai, khí CO được sinh ra khi đốt các nhiên liệu chứa carbon như than hoa, than tổ ong, củi, xăng dầu trong điều kiện thiếu oxy. Đây là loại khí không màu, không mùi, không vị, khiến con người không thể nhận biết bằng cảm giác thông thường. Khi hít phải, CO nhanh chóng đi qua phế nang và gắn chặt vào hemoglobin trong máu với ái lực cao gấp hàng trăm lần oxy, làm cản trở quá trình vận chuyển oxy đến các cơ quan, gây thiếu oxy tổ chức nghiêm trọng.

TS.BS Nguyễn Trung Nguyên cho biết, người bị ngộ độc CO thường chỉ xuất hiện những triệu chứng ban đầu như đau đầu, chóng mặt, buồn nôn, mệt mỏi. Khi nạn nhân nhận thấy cơ thể “có gì đó bất thường” thì thực tế đã rơi vào giai đoạn nguy hiểm, mất dần khả năng phản ứng, lịm đi rồi hôn mê. Trong nhiều trường hợp, người đang ngủ sẽ không kịp nhận biết và tử vong ngay trong phòng kín.

Đáng lo ngại, ngay cả những trường hợp được cứu sống cũng có nguy cơ để lại di chứng lâu dài. Theo các nghiên cứu và thực tế điều trị, gần 50% người bị ngộ độc khí CO có thể gặp các rối loạn thần kinh sau đó như suy giảm trí nhớ, giảm khả năng tập trung, rối loạn vận động, liệt cơ mặt hoặc thay đổi hành vi. Phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ và người cao tuổi có bệnh tim mạch, hô hấp mạn tính là những nhóm đặc biệt dễ bị tổn thương, chỉ cần tiếp xúc với nồng độ CO thấp hơn so với người khỏe mạnh cũng có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng.

Ngoài khí CO, khói than còn chứa nhiều chất độc hại khác như CO₂, NOx, SOx, muội than và các hợp chất hydrocacbon chưa cháy hết. Những chất này khi tích tụ trong không khí có thể gây kích ứng đường hô hấp, làm nặng thêm các bệnh lý như hen phế quản, viêm phế quản mạn tính, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), đồng thời làm tăng nguy cơ ngộ độc cấp khi nồng độ CO tiếp tục gia tăng.

Trong trường hợp nghi ngờ có người bị ngộ độc khí CO, các chuyên gia khuyến cáo cần nhanh chóng mở cửa, làm thông thoáng không khí trước khi tiếp cận nạn nhân; đưa người bị nạn ra nơi thoáng khí, tiến hành hồi sức tim phổi nếu cần và chuyển ngay đến cơ sở y tế gần nhất để được điều trị bằng oxy liều cao. Việc chậm trễ xử trí có thể khiến tổn thương não không hồi phục hoặc tử vong.

Trước nguy cơ gia tăng ngộ độc CO khi miền Bắc và miền Trung bước vào các đợt rét sâu, ngành y tế khuyến cáo người dân tuyệt đối không đốt than, củi, than tổ ong trong phòng kín để sưởi ấm hoặc nấu nướng. Trong trường hợp không còn lựa chọn khác, cần mở rộng cửa thông gió, không để than cháy qua đêm, không đặt trong phòng ngủ và tránh xa người già, trẻ nhỏ. Các gia đình nên ưu tiên sử dụng các phương pháp sưởi ấm an toàn hơn như điều hòa 2 chiều, máy sưởi điện hoặc các thiết bị sinh nhiệt có kiểm soát.