Mùa "cơm mới" của người Tày ở Lục Hồn

Tháng 10 Âm lịch, khi mùa gặt vừa kết thúc, bà con người Tày ở xã Lục Hồn (Quảng Ninh) trang trọng tổ chức Lễ mừng cơm mới - một nghi lễ nông nghiệp đã tồn tại qua bao thế hệ, là minh chứng cho lòng biết ơn sâu sắc đối với đất trời, tổ tiên đã mang đến sự no đủ, sung túc.

Chúng tôi có dịp về thăm bản làng người Tày ở xã Lục Hồn vào mùa “Cơm mới”. Khác với sự ồn ào, náo nhiệt của những lễ hội lớn, Lễ mừng cơm mới của người Tày mang một nét trầm lắng, trang nghiêm nhưng cũng đầy ấm áp.

Ngay từ sáng sớm, không khí đã tưng bừng nhưng không kém phần thành kính. Mỗi gia đình đều tất bật chuẩn bị, từ việc dọn dẹp nhà cửa sạch sẽ, trang hoàng bàn thờ tổ tiên, đến việc chuẩn bị các lễ vật.

Điểm nhấn đặc biệt nhất trong mâm cỗ mừng cơm mới của người Tày chính là xôi nếp lá gừng. Bà Hoàng Thị Ninh, một người phụ nữ Tày (thôn Cốc Lồng, xã Lục Hồn) tự hào chia sẻ: "Gạo nếp mới gặt xong, thơm ngon nhất sẽ được đồ thành xôi. Bí quyết để có màu xanh đặc trưng và hương thơm quyến rũ là nước cốt lá gừng tươi. Lá gừng chọn loại tốt, giã lấy nước rồi trộn đều vào xôi khi còn nóng. Màu xanh ấy không chỉ đẹp mắt mà còn tượng trưng cho sự tươi tốt, cho sức sống của thiên nhiên, cầu mong mùa màng sau sẽ bội thu hơn".

Nghi lễ chính của Lễ mừng cơm mới, hay còn gọi là "Kin khẩu mấư" theo tiếng Tày, thường diễn ra tại nhà gia chủ hoặc tại đình làng Lục Nà cổ kính, một di tích lịch sử quan trọng của địa phương. Dưới sự chủ trì của thầy cúng, bài mo cúng dâng lên trời đất, thần linh, tổ tiên vang lên, thể hiện lòng biết ơn vì một vụ mùa bội thu, cầu mong cho mùa vụ tới mưa thuận gió hòa, cây cối tốt tươi, nhà nhà no ấm, con cháu khỏe mạnh, bình an.

Thầy cúng Bế Văn Mản, với giọng lễ thành kính, đã dâng lên những lời cầu mong chân thành, ý nghĩa. Bài cúng kéo dài khoảng 25 đến 30 phút, là sự kết nối giữa thế giới tâm linh và con người, là lời nhắc nhở về sự tôn trọng thiên nhiên và công lao của các thế hệ đi trước.

Không chỉ là một nghi lễ tâm linh, Lễ mừng cơm mới còn là dịp để cộng đồng người Tày gắn kết. Sau phần lễ trang nghiêm, mâm cơm mới với đầy đủ các món ngon như gà đồi, cá suối, rượu và đặc biệt là đĩa xôi nếp lá gừng thơm lừng sẽ được gia chủ thiết đãi người thân, bạn bè, hàng xóm láng giềng.

Tiếng cười nói rộn rã vang lên, mọi người cùng nhau chia sẻ niềm vui, hàn huyên chuyện làm ăn, trao đổi kinh nghiệm sản xuất, và cùng nhau nhắc nhớ về những giá trị truyền thống tốt đẹp. Đây không chỉ là dịp để ăn mừng thành quả lao động, mà còn là cơ hội để củng cố tình làng nghĩa xóm, thắt chặt thêm mối quan hệ cộng đồng.

Những năm gần đây, Lễ mừng cơm mới của người Tày ở Lục Hồn, Bình Liêu ngày càng được quan tâm và gìn giữ. Từ quy mô gia đình đã được mở rộng, trở thành một hoạt động văn hóa quan trọng trong các chương trình lễ hội. Sự kiện này không chỉ giúp du khách thập phương hiểu thêm về văn hóa độc đáo của dân tộc Tày, mà còn góp phần quảng bá du lịch, thúc đẩy kinh tế - xã hội địa phương.

Trong tiết trời se lạnh đầu đông, giữa bản Tày thơm nức mùi xôi nếp mới, Lễ mừng cơm mới là một bức tranh sinh động về văn hóa, tín ngưỡng và tinh thần đoàn kết của người Tày ở xã Lục Hồn. Đó là lòng biết ơn, của sự đủ đầy, và là lời hứa hẹn về một mùa bội thu nữa đang chờ đón.