Liên tiếp ghi nhận các ca mắc viêm não mô cầu

Diễn biến dồn dập, bệnh không còn “hiếm gặp”

Từ đầu năm tới nay, bệnh viêm não mô cầu tại Việt Nam xuất hiện những dấu hiệu bất thường. Tính riêng từ đầu tháng 3 tới nay, nhiều ca bệnh nghiêm trọng đã được ghi nhận liên tiếp tại các địa phương khác nhau.

Ngày 16/3, một bé gái 11 tuổi tại Phú Quốc tử vong do viêm não mô cầu nhóm B. Trước đó, trẻ chỉ có biểu hiện sốt, mệt mỏi, đau đầu – những triệu chứng dễ khiến gia đình nhầm lẫn với bệnh thông thường. Khi xuất hiện ban tím và suy hô hấp, bệnh đã tiến triển quá nhanh, không còn cơ hội cứu chữa.

Chỉ vài ngày trước đó, ngày 12/3, một học sinh 14 tuổi tại Lâm Đồng được xác định mắc viêm màng não mô cầu, kéo theo 69 trường hợp tiếp xúc gần phải theo dõi y tế. Đây là con số cho thấy khả năng lây lan đáng kể của bệnh trong môi trường tập thể như trường học.

Ngày 6/3, một trường hợp khác tại Vĩnh Long rơi vào sốc nhiễm trùng nặng với ban xuất huyết hoại tử – biểu hiện điển hình của thể bệnh tối cấp. Những ca bệnh này không chỉ xuất hiện rải rác mà đang có xu hướng dồn dập trong một khoảng thời gian ngắn, phản ánh nguy cơ hiện hữu trong cộng đồng.

Trước tình hình nói trên, ngày 20/3, Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) đã có văn bản yêu cầu các địa phương tăng cường giám sát và phòng, chống bệnh viêm màng não mô cầu, sau khi ghi nhận các ca mắc tại Hà Nội, Hà Tĩnh và Lào Cai.

Đáng chú ý, thời điểm này trùng với giai đoạn sau Tết và bước vào mùa lễ hội – khi nhu cầu đi lại, giao lưu, tụ tập đông người tăng cao. Đây chính là điều kiện thuận lợi để vi khuẩn lây lan qua đường hô hấp, đặc biệt trong các không gian kín như lớp học, ký túc xá, khu nhà trọ.

Những diễn biến trên cho thấy não mô cầu không còn là bệnh “hiếm gặp” theo nghĩa xa rời đời sống, mà đã hiện diện ngay trong cộng đồng, với nguy cơ bùng phát các ổ dịch nhỏ nếu không được kiểm soát chặt chẽ.

“Tốc độ tử vong tính bằng giờ” và khoảng trống nhận thức cộng đồng

Nếu dịch tễ đã đáng lo ngại, thì đặc tính bệnh lý của não mô cầu còn nguy hiểm hơn nhiều lần. Đây là một trong số ít bệnh truyền nhiễm có thể cướp đi sinh mạng người bệnh chỉ trong vài giờ.

Ở thể nhiễm trùng huyết tối cấp, bệnh có thể tiến triển từ những triệu chứng rất nhẹ sang sốc nhiễm trùng, suy đa cơ quan và tử vong chỉ trong vòng 6–8 giờ. Ngay cả khi được điều trị tích cực, tỷ lệ tử vong vẫn ở mức cao, dao động từ 10–20%, và có thể lên tới 50% nếu không được can thiệp kịp thời.

Điều khiến căn bệnh này trở nên đặc biệt nguy hiểm là triệu chứng ban đầu không điển hình. Người bệnh có thể chỉ sốt nhẹ, đau đầu, buồn nôn – hoàn toàn giống cảm cúm thông thường. Dấu hiệu đặc trưng như ban xuất huyết thường xuất hiện muộn, khi bệnh đã chuyển sang giai đoạn nặng. Đây chính là lý do nhiều trường hợp nhập viện muộn và không còn cơ hội cứu chữa.

Không chỉ gây tử vong, não mô cầu còn để lại những di chứng nặng nề. Khoảng 20% bệnh nhân sống sót phải đối mặt với hậu quả lâu dài như tổn thương não, mất thính lực, suy thận hoặc cắt cụt chi do hoại tử.

Tuy nhiên, điều đáng lo ngại không chỉ nằm ở bản thân căn bệnh, mà ở nhận thức của cộng đồng.

Thông tin từ Hệ thống tiêm chủng VNVC cho biết, nhiều trung tâm tiêm chủng VNVC trên toàn quốc cho thấy lượng phụ huynh đưa trẻ đi tiêm vắc xin não mô cầu tăng rõ rệt sau các thông tin ca bệnh nghiêm trọng. Không chỉ trẻ nhỏ, nhiều gia đình cũng chủ động tiêm cho thanh thiếu niên, là nhóm tuổi có nguy cơ cao do thường xuyên sinh hoạt tập thể.

Thực tế này cho thấy, phần lớn phụ huynh hiện vẫn có xu hướng “thấy ca bệnh mới đi tiêm”, tức phản ứng sau khi rủi ro đã được nhìn thấy rõ ràng. Các thông tin về ca tử vong, ca bệnh nặng cùng số lượng lớn người tiếp xúc gần đã tạo ra tâm lý lo lắng, thúc đẩy quyết định tiêm phòng. Đây là phản ứng dễ hiểu, nhưng cũng cho thấy việc phòng bệnh vẫn còn mang tính bị động, chưa đi trước nguy cơ.

Bác sĩ Trần Huỳnh Tấn - Quản lý Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC cho biết, với những bệnh có tốc độ tiến triển nhanh như não mô cầu, cách tiếp cận này là quá muộn. Khi một ca bệnh được phát hiện, vi khuẩn có thể đã âm thầm lây lan trong cộng đồng thông qua những người mang trùng không triệu chứng.

Chính vì vậy, Bộ Y tế đã yêu cầu các địa phương không chỉ tăng cường giám sát mà còn đẩy mạnh truyền thông để người dân nhận biết sớm triệu chứng và chủ động phòng bệnh.

Trong bối cảnh hiện nay, tiêm vaccine được coi là giải pháp chủ động và hiệu quả nhất. Tuy nhiên, do không có miễn dịch chéo giữa các nhóm huyết thanh, người dân cần tiêm phối hợp nhiều loại vaccine để đạt hiệu quả bảo vệ toàn diện.

Song song với đó, các biện pháp phòng bệnh cơ bản như đeo khẩu trang, rửa tay, giữ vệ sinh cá nhân, hạn chế tiếp xúc gần với người có triệu chứng hô hấp vẫn đóng vai trò quan trọng trong việc cắt đứt chuỗi lây truyền.