Khâu Đấng - Nơi văn hóa người Sán Chỉ được gìn giữ và lan tỏa

Khâu Đấng là thôn vùng cao, cách trung tâm xã Bằng Thành hơn 6 km, với khoảng 200 nhân khẩu và 100% là người dân tộc Sán Chỉ. Nơi đây đã có đường bê tông, ô tô đã đến tận thôn, kéo theo là sự hòa nhập về kinh tế - văn hóa - xã hội, nhưng nét văn hóa truyền thống thì luôn được duy trì và phát huy.

Ông Hoàng Văn Thành ở thôn Khâu Đấng, xã Bằng Thành cho biết: Tết của người Sán Chỉ bắt đầu từ những ngày cuối tháng Chạp, phụ nữ trong bản đã ngâm gạo nếp, rửa lá, chuẩn bị đỗ xanh, thịt lợn để gói bánh chưng. Bếp lửa đỏ hồng suốt đêm, khói bếp quyện cùng mùi nếp thơm tạo nên không khí ấm áp đặc trưng của ngày giáp Tết. Đây là lễ vật dâng cúng tổ tiên, gửi gắm ước mong đủ đầy, no ấm.

Để đón năm mới, các gia đình còn dọn dẹp nhà cửa, lau chùi bàn thờ tổ tiên sạch sẽ. Một phong tục đặc sắc là dán giấy đỏ lên cổng, cửa ra vào, bàn thờ, cối xay, cối giã gạo. Theo quan niệm của người Sán Chỉ, màu đỏ tượng trưng cho may mắn, hạnh phúc và sự sinh sôi. Giấy đỏ không chỉ mang ý nghĩa trang trí mà còn là lời cầu chúc năm mới bình an, mùa màng bội thu, xua đuổi điều xui rủi.

Tối ngày cuối cùng trong năm, Tết đến với người Sán Chỉ là khi mâm cỗ được dâng lên tổ tiên, hương trầm lan tỏa trong không gian nhà sàn. Thời điểm này, các thành viên quây quần bên bếp lửa, ôn lại năm cũ và cùng ngân nga những làn điệu dân ca truyền thống, chờ khoảnh khắc thiêng liêng chuyển giao năm mới.

Không chỉ có nghi lễ, Tết của người Sán Chỉ còn rực rỡ bởi sắc màu trang phục truyền thống. Phụ nữ khoác lên mình bộ váy áo thêu hoa văn tinh xảo, thể hiện sự khéo léo và thẩm mỹ riêng. Trong tiếng hát giao duyên, trò ném còn và những câu chuyện đầu năm, tình làng nghĩa xóm thêm gắn bó.

Ngày nay, dù cuộc sống đã hòa nhịp với hiện đại, nhiều người trẻ đi làm xa, nhưng khi Xuân về, họ vẫn trở về bản làng sum họp gia đình, tham gia lễ hội. Tết không chỉ là thời điểm nghỉ ngơi mà còn là dịp để nhắc nhớ cội nguồn, gìn giữ phong tục tổ tiên.

Theo bà Hoàng Thị Mộng, cán bộ thôn Khâu Đấng thông tin, dịp Tết Bính Ngọ 2026, thôn không tổ chức Hội xuân - Lễ cầu mùa như mọi năm, nhưng ngày nào ở thôn cũng như là ngày hội. Mỗi ngày, hàng nghìn du khách thập phương từ nơi khác cũng đến Khâu Đấng chơi xuân, trải nghiệm và chụp ảnh lưu niệm.

Ngay từ hồi tháng 10 và 11/2025, khi những vụ mùa trên những thửa ruộng bậc thang và trên những vạt nương đã thu hoạch xong, người dân trong thôn đã trồng những cánh đồng hoa cải, hoa ngái, ngũ sắc… Để rồi vào đúng dịp Tết Nguyên đán 2026, giữa không gian núi non khoáng đạt, sơn thủy hữu tình của Khâu Đấng, những cánh đồng hoa tuyệt đẹp đã nở rộ.

Sắc hoa thay mùa đan xen làn mây bảng lảng, hòa cùng màu xanh của rừng núi, vẽ nên bức tranh thanh bình và giàu chất thơ. Du khách đến với Khâu Đấng trải nghiệm và hóa thân trong trang phục dân tộc Sán Chỉ, thong dong giữa vườn hoa và ghi lại những khung hình đậm đà bản sắc vùng cao.

Trên những sườn đồi xanh mướt, nơi mây và núi hòa quyện, cánh đồng hoa rực rỡ sắc màu ở Khâu Đấng ngày Tết năm nay không chỉ có sắc màu của người Sán Chỉ, mà trở thành nơi hội tụ của các trang phục như áo dài truyền thống của người Việt, váy áo rực rỡ là trang phục truyền thống của người Mông, Dao, Tày, Nùng, Hoa…

Dù nhịp sống xã hội nói chung cũng như đời sống của người dân Khâu Đấng đổi thay và tốt lên, nhưng phong tục Tết của người Sán Chỉ nơi đây đậm đà bản sắc, minh chứng cho sức sống văn hóa cộng đồng. Mái nhà sàn, tiếng chiêng, tiếng trống, điệu múa mặt nạ và sắc đỏ ngày Xuân, tất cả hòa quyện tạo nên bức tranh văn hóa đặc sắc, góp phần làm giàu thêm bản sắc các dân tộc trên vùng đất trung du miền núi phía Bắc.