Giữ hồn truyền thống trong nhịp sống số
Từ những giai điệu mang âm hưởng dân gian, đến nhạc cụ truyền thống được phối khí mới, âm nhạc Việt đang từng bước tìm cách nói với công chúng trẻ mà vẫn giữ được chiều sâu văn hóa cội nguồn.
Giai điệu dân gian kết hợp hiện đại
Những năm gần đây, nhiều nghệ sĩ trẻ đã lựa chọn chất liệu dân gian như một “chìa khóa” để tạo dấu ấn. Họ không còn đặt âm nhạc truyền thống ở vị trí đối lập với hiện đại, mà tìm cách dung hòa, kết nối. Các làn điệu quan họ, hát xoan, cải lương, ca trù hay âm thanh của đàn tranh, đàn bầu, sáo trúc được đưa vào bản phối điện tử, pop, R&B hay hip-hop, tạo nên những màu sắc mới mẻ.
Thực tế cho thấy, không ít sản phẩm theo hướng này đã tạo được sức lan tỏa trên môi trường số. Một số ca khúc lấy cảm hứng từ truyện dân gian, lịch sử, hay không gian văn hóa vùng miền đã thu hút hàng triệu lượt xem, trở thành chủ đề bàn luận sôi nổi trong cộng đồng mạng. Điều đáng chú ý là, cùng với giai điệu bắt tai, công chúng trẻ bắt đầu quan tâm nhiều hơn đến câu chuyện văn hóa phía sau mỗi sản phẩm.
Nhiều nghệ sĩ trẻ đã ghi dấu ấn mạnh mẽ khi nỗ lực kết hợp giữa âm nhạc dân gian và hiện đại. Mới đây, nữ ca sĩ trẻ Vũ Thùy Linh vừa ghi dấu ấn trong sự nghiệp với MV “Trộm vía” mang phong cách dân gian ba miền. Đây là một sản phẩm âm nhạc mang bức tranh đậm chất truyền thống, song vẫn cho thấy được sắc màu hiện đại. Ngay sau khi ra mắt chưa đầy một tuần đã có gần 500.000 lượt truy cập và nhận được nhiều lời khen ngợi. Rất nhiều khán giả trẻ bày tỏ sự thích thú với âm nhạc tươi vui, trẻ trung, đậm màu sắc văn hóa nhưng vẫn rất hiện đại.
Hay như mới đây, nhạc sĩ, nhà nghiên cứu âm nhạc Nguyễn Quang Long đã cho ra mắt công chúng album "Thương câu dân ca". Đây là một dự án âm nhạc khai thác không gian dân ca Bắc bộ bằng ngôn ngữ đương đại. Album này gồm 5 tác phẩm do nhạc sĩ Nguyễn Quang Long sáng tác trong hơn 1 năm qua: Ngẫu hứng còn duyên (phát triển từ làn điệu Quan họ còn duyên), Tính chuyện trăm năm, Thương câu dân ca, Nghe tim mình rơi và Chị hai sao đứng đầu đình.
Trước đó, nhiều ca khúc của một số nghệ sĩ trẻ như "Để Mị nói cho mà nghe" của Hoàng Thùy Linh; Hà Myo với “Xẩm Hà Nội”… đã ghi dấu ấn mạnh mẽ khi nỗ lực kết hợp giữa âm nhạc dân gian và hiện đại.
Những nỗ lực sáng tạo trong thời gian qua đã trở thành cầu nối đưa âm nhạc truyền thống đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ, trong bối cảnh đời sống âm nhạc nước nhà không ngừng vận động và đổi mới. Trong dòng chảy của âm nhạc đương đại, yêu cầu gìn giữ bản sắc văn hóa được đặt song hành với nhiệm vụ sáng tạo, nhằm tạo sức sống bền bỉ cho các giá trị nghệ thuật truyền thống trong không gian thưởng thức hiện đại. Cách tiếp cận này giúp sản phẩm vừa giữ được “hồn cốt” văn hóa, vừa mở rộng khả năng tiếp cận thị hiếu toàn cầu. Khi âm nhạc mang trong mình câu chuyện, không gian văn hóa và cảm xúc đặc trưng của một dân tộc, nó có thể vượt qua rào cản ngôn ngữ để chạm tới công chúng ở những nền văn hóa khác.
Giữ bản sắc để đi xa
Trong nhịp sống số, nơi mọi thứ thay đổi nhanh chóng, việc giữ “hồn” truyền thống trong âm nhạc không phải là quay lưng với hiện đại, mà là tìm cách bước đi cùng thời đại bằng nền tảng văn hóa vững chắc. Khi bản sắc được đặt ở vị trí trung tâm của sáng tạo, âm nhạc Việt không chỉ bắt kịp xu hướng, mà còn có cơ hội tạo nên dấu ấn riêng, bền bỉ và lâu dài trên bản đồ văn hóa khu vực và thế giới.
Nhạc sĩ Đinh Văn Bình - Hội viên Hội Âm nhạc Hà Nội cho rằng, nhiều nhạc sĩ đã vận dụng hiệu quả chất liệu dân gian trong sáng tác, như dân ca cổ truyền các vùng quê, dân ca quan họ Bắc Ninh, làn điệu chèo, hệ thống ngũ cung trong đờn ca tài tử, cải lương, hay các âm hình tiết tấu của hát xẩm, tuồng, ca trù… Mỗi tác giả đều có cách tiếp cận riêng, thể hiện rõ dấu ấn cá nhân khi chuyển hóa chất liệu truyền thống vào ngôn ngữ âm nhạc mới.
Nhiều sản phẩm được đầu tư công phu cả về hòa âm, phối khí, kết hợp hiệu ứng âm thanh, ánh sáng, sân khấu, vũ đạo và trang phục biểu diễn, qua đó tiếp cận hiệu quả với giới trẻ và phù hợp với không gian âm nhạc đương đại. Đây không chỉ là lựa chọn sáng tạo, mà còn là hướng đi mang tính chiến lược, góp phần khẳng định bản sắc văn hóa Việt Nam không chỉ trong nước mà còn trên bản đồ âm nhạc khu vực và quốc tế, qua đó lan tỏa giá trị văn hóa truyền thống và quảng bá hình ảnh Việt Nam ra thế giới.
“Để việc khai thác chất liệu dân gian trong sáng tạo âm nhạc vừa bảo đảm tính đổi mới, vừa giữ vững bản sắc văn hóa dân tộc, điều quan trọng trước hết là người sáng tác phải đặt yếu tố thẩm mỹ lên hàng đầu, đồng thời biết kế thừa và phát huy những giá trị truyền thống đã được bồi đắp qua lịch sử”, nhạc sĩ Đinh Văn Bình nói.
Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, việc giao lưu văn hóa với thế giới là tất yếu, song cần giữ thái độ tỉnh táo, “hòa nhập nhưng không hòa tan”. Mỗi nghệ sĩ cần có chính kiến sáng tạo, một tinh thần yêu nước và ý thức gìn giữ bản sắc Việt Nam, vận dụng chất liệu dân gian một cách đúng đắn, có định hướng, để đời sống văn hóa nghệ thuật nước nhà luôn phong phú, đồng thời góp phần đưa âm nhạc Việt Nam vươn xa trên trường quốc tế.
