Giữ hồn quê từ những trò chơi dân gian
Giữa nhịp sống hiện đại với nhiều loại hình giải trí mới mẻ, những trò chơi dân gian vẫn hiện diện bền bỉ trong các lễ hội ở Hà Tĩnh. Không cần sân khấu hoành tráng, không cần kỹ xảo cầu kỳ, chính sự mộc mạc, gần gũi ấy lại trở thành điểm tựa để cộng đồng gìn giữ và phát huy giá trị văn hóa truyền thống một cách thực chất.
Tạo sinh khí cho lễ hội
Lễ hội tìm trâu và mở cửa rừng diễn ra vào những ngày đầu Xuân Bính Ngọ tại thôn Sơn Nam, xã Cẩm Hưng (Hà Tĩnh) diễn ra hết sức đặc biệt - một nghi lễ dân gian mang đậm sắc màu tâm linh, gửi gắm bao ước vọng về một năm mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, bản làng bình yên. Dưới cây nêu và cột lễ - biểu tượng nơi trú ngụ của thần linh - người dân dâng lễ vật, thực hiện các nghi thức cúng tế, cung nghinh và dâng hương tri ân Thành hoàng làng. Điểm nhấn của lễ hội là các trò chơi dân gian với sức hút mãnh liệt.
Sau phần lễ trang trọng, phần hội nhanh chóng thu hút đông đảo người dân tham gia. Ngay tại sân điện, các trò chơi dân gian như kéo co, bịt mắt bắt vịt, trèo cột, đi cầu cạn… được tổ chức sôi nổi. Những sợi dây thừng căng cứng trong bàn tay siết chặt, những bước chân ghì xuống mặt đất tạo nên cuộc so tài quyết liệt nhưng đầy tiếng cười. Không khí rộn ràng lan tỏa khắp khoảng sân dưới tán cây đa hơn 150 năm tuổi - chứng nhân của bao mùa hội nối tiếp.
Anh Nguyễn Trọng Tùng (trú xã Cẩm Hưng) chia sẻ: Cả gia đình tôi từ lớn đến nhỏ, tất cả hòa vào không khí náo nhiệt, vui tươi của các trò chơi dân gian. Chưa bao giờ tôi chứng kiến các trò chơi dân gian lại thu hút người dân, du khách đến vậy.
Điều dễ nhận thấy là phần hội không chỉ là “phần thêm” cho đủ chương trình. Chính các trò chơi dân gian đã làm cho không gian lễ hội trở nên sống động, kéo người dân ở lại lâu hơn, tham gia trực tiếp thay vì chỉ đứng quan sát. Trẻ nhỏ háo hức theo dõi, thanh niên nhập cuộc, người cao tuổi cổ vũ - mỗi thế hệ tìm thấy vai trò của mình trong không gian chung.
Tại chùa Hương Tích (xã Can Lộc, Hà Tĩnh), trong Lễ khai hội mở đầu năm du lịch Hà Tĩnh 2026, phần hội tiếp tục là điểm nhấn thu hút đông đảo nhân dân và du khách. Sau nghi thức khai hội trang trọng, hàng loạt hoạt động văn hóa - thể thao truyền thống được tổ chức đồng loạt. Thi kéo co giữa các đội đến từ nhiều xã diễn ra quyết liệt, thể hiện tinh thần đoàn kết và sức mạnh tập thể. Sới vật cổ truyền thu hút đông đảo người xem; các đô vật thi đấu thượng võ, tôn trọng lẫn nhau, mỗi thế vật đẹp đều nhận được những tràng pháo tay tán thưởng.
Bên cạnh đó, cờ tướng ngoài trời trở thành điểm hẹn của những người yêu thích bộ môn trí tuệ; chọi gà, đẩy gậy, bóng chuyền nam thanh niên… góp phần làm phong phú sắc màu lễ hội.
Thực tế cho thấy, nếu chỉ có phần lễ mà thiếu phần hội, lễ hội sẽ giảm đi sức sống. Chính những trò chơi dân gian đã tạo nên nhịp cầu kết nối giữa người dân địa phương và du khách, giữa truyền thống và đời sống đương đại.
Gìn giữ bản sắc bằng những điều thiết thực
Các trò chơi dân gian ở Hà Tĩnh không đơn thuần là hoạt động vui chơi đầu Xuân, đó là cách cộng đồng gìn giữ ký ức tập thể, trao truyền giá trị qua nhiều thế hệ.
Ông Nguyễn Viết Trường - Giám đốc Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch Hà Tĩnh nhấn mạnh: Các lễ hội ở Hà Tĩnh, cùng với phần lễ trang nghiêm, phần hội phong phú với các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao, trò chơi dân gian. Vì vậy, du khách khi đến với các lễ hội ở Hà Tĩnh không chỉ chiêm bái cảnh quan mà còn được trải nghiệm văn hóa bản địa, hiểu hơn về con người Hà Tĩnh chân thành, nghĩa tình và hiếu khách.
Thực tế cho thấy, việc duy trì các trò chơi dân gian trong khuôn khổ lễ hội đã góp phần tạo sinh khí cho đời sống văn hóa cơ sở. Thanh niên có cơ hội tham gia hoạt động tập thể; trẻ em được tiếp cận trực tiếp với truyền thống thay vì chỉ nghe kể lại; người cao tuổi có dịp chứng kiến sự tiếp nối của thế hệ sau. Không gian lễ hội vì thế không chỉ là nơi thực hành tín ngưỡng mà còn là môi trường giáo dục văn hóa cộng đồng.
Trong bối cảnh nhiều hình thức giải trí hiện đại ngày càng phổ biến, sức hút của kéo co, đấu vật, cờ tướng, chọi gà… cho thấy giá trị truyền thống vẫn có chỗ đứng vững chắc khi được tổ chức bài bản, phù hợp. Điều quan trọng không nằm ở sự hoành tráng mà ở tính cộng đồng và sự tham gia thực chất của người dân.
Giữ gìn các trò chơi dân gian không phải là hoài niệm đơn thuần, mà là lựa chọn phát triển có chiều sâu. Khi phần lễ trang nghiêm hòa cùng phần hội rộn ràng, khi tiếng trống hội vang lên giữa sân chùa, sân điện, đó cũng là lúc truyền thống được tiếp sức trong đời sống hôm nay.
Hà Tĩnh đang cho thấy một cách làm cụ thể: phát huy giá trị văn hóa không bằng khẩu hiệu, mà bằng việc duy trì những sinh hoạt quen thuộc, gần gũi. Từ những cuộc kéo co, sới vật, ván cờ tướng ngoài trời…, “hồn cốt” quê hương được gìn giữ bền bỉ, lặng lẽ nhưng đầy sức sống.
