Giữ chân du khách sau hoàng hôn
Khi nhiều điểm đến vẫn dừng lại lúc chiều xuống, du lịch cũng khép lại theo ánh hoàng hôn: dòng người rời đi, dịch vụ thưa dần, những không gian từng sôi động ban ngày trở nên lặng lẽ. Thực tế ấy đặt ra một đòi hỏi không mới nhưng ngày càng rõ rệt: làm gì để giữ chân du khách qua đêm? Từ “xem rồi đi” đến “ở lại để xem tiếp”, những chương trình thực cảnh đang mở ra một hướng khác, kéo dài hành trình bằng trải nghiệm văn hóa và góp phần định hình kinh tế đêm bền vững.
Ở Hoa Lư (Ninh Bình), nơi hội tụ dày đặc di tích và danh thắng, lượng khách ban ngày luôn ở mức cao. Nhưng cũng như nhiều địa phương khác, khi chiều xuống, phần lớn du khách rời đi, để lại một khoảng trống đáng kể cho kinh tế dịch vụ. Sự xuất hiện của show thực cảnh “Anh hùng cờ lau” do Liên đoàn Xiếc Việt Nam phối hợp với đơn vị địa phương tổ chức gần đây mở ra một hướng khác: kéo dài thời gian lưu trú bằng trải nghiệm văn hóa về đêm.
Không gian biểu diễn được đặt giữa cảnh quan thật, với núi, nước và di tích làm nền. Lịch sử không còn nằm trong sách hay trên bảng thuyết minh, mà hiện ra qua ánh sáng, âm nhạc và chuyển động của con người. Câu chuyện về Đinh Bộ Lĩnh từ cậu bé chăn trâu đến người dẹp loạn - không được kể bằng lời dài dòng, mà bằng hình thể, nhịp điệu và cảm xúc. Khi đó, lịch sử không chỉ để “biết”, mà để “cảm”.
Điều quan trọng hơn, một chương trình như vậy không đứng một mình. Nó kéo theo chuỗi dịch vụ đi kèm: lưu trú, ẩm thực, vận chuyển, mua sắm. Du khách ở lại thêm một đêm, đồng nghĩa với việc tiêu dùng tăng lên, cơ hội lan tỏa lợi ích đến cộng đồng địa phương cũng rõ ràng hơn. Kinh tế đêm, vì thế, không phải là khái niệm trừu tượng, mà bắt đầu từ những trải nghiệm cụ thể như thế.
Câu chuyện này không chỉ có ở Ninh Bình. Tại Quốc Oai (Hà Nội), show thực cảnh “Tinh hoa Bắc Bộ” đã vận hành nhiều năm và trở thành một thương hiệu thu hút du khách gần xa. Được dàn dựng trên mặt nước dưới chân chùa Thầy, chương trình không đi theo lối kể lịch sử tuyến tính, mà tái hiện tinh thần Bắc Bộ qua các lớp văn hóa: thi ca, tín ngưỡng, khoa cử, lễ hội.
Điểm đáng chú ý là sự tham gia của gần 200 diễn viên là người dân bản địa. Họ là chủ thể văn hóa, mang vào sân khấu những gì vốn thuộc về đời sống của mình. Khi người kể chuyện cũng là người trong câu chuyện, tính chân thực được nâng lên, và khán giả dễ dàng bị cuốn vào một không gian vừa thực vừa huyền. Không ít người xem đi từ bất ngờ đến xúc động, rồi chần chừ khi buổi diễn kết thúc, như chưa muốn rời ghế.
Ở góc độ phát triển, đây là một mô hình đáng chú ý: sự kết hợp giữa địa phương và các đơn vị nghệ thuật để tạo ra sản phẩm du lịch có chiều sâu. Địa phương cung cấp không gian, chất liệu văn hóa và cộng đồng; đơn vị nghệ thuật mang đến tư duy dàn dựng, công nghệ và cách kể chuyện mới. Khi hai yếu tố này gặp nhau, di sản không còn “đứng yên”, mà trở thành một phần của đời sống đương đại.
Tất nhiên, không phải cứ dựng sân khấu lớn là sẽ có kinh tế đêm. Điều cốt lõi vẫn là chất lượng trải nghiệm: câu chuyện có đủ sức chạm đến cảm xúc hay không, hình thức thể hiện có đủ mới mẻ để níu chân khán giả hay không. Một chương trình thực cảnh chỉ thực sự phát huy giá trị khi nó khiến người xem cảm thấy thời gian ở lại là xứng đáng.
Nhìn từ những show diễn thực cảnh như “Anh hùng cờ lau”, “Tinh hoa Bắc Bộ”…, có thể thấy một hướng đi đang dần rõ nét. Khi lịch sử và văn hóa được kể lại bằng ngôn ngữ của nghệ thuật, chúng không chỉ được bảo tồn, mà còn tạo ra giá trị kinh tế. Và khi du khách có lý do để ở lại sau hoàng hôn, kinh tế đêm không còn là khoảng trống, mà trở thành phần nối dài tự nhiên của hành trình khám phá.
Có lẽ, điều mà những chương trình này làm được không chỉ là giữ chân du khách. Chúng còn giữ lại một nhịp sống - nơi quá khứ và hiện tại gặp nhau trong ánh sáng của một đêm diễn, để rồi từ đó, một hướng mở khác cho du lịch dần hình thành.
