Động lực tăng trưởng mới từ “kinh tế bạc”

Dân số già - thị trường giàu tiềm năng

Các chuyên gia nhận định, trong bối cảnh già hóa dân số diễn ra nhanh chóng, cách tiếp cận đúng đắn không phải là né tránh hay coi đây là gánh nặng, mà phải chủ động thích ứng, chuyển hóa thách thức thành cơ hội phát triển. Người cao tuổi hoàn toàn có thể trở thành nguồn lực phát triển thông qua lao động linh hoạt, cố vấn nghề nghiệp, truyền nghề, tham gia kinh tế chăm sóc. Ông Phạm Bình An – Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển thành phố khẳng định, người cao tuổi được nhìn nhận như một nhóm tiêu dùng có khả năng chi trả, có tích lũy tài sản, nhu cầu đa dạng và xu hướng chi tiêu chủ động. Trong lĩnh vực tiêu dùng, nhu cầu về thực phẩm dinh dưỡng chuyên biệt, sản phẩm hữu cơ, thực phẩm hỗ trợ sức khỏe và các dòng sản phẩm y sinh đang tăng rõ rệt. Ngoài tiêu dùng thiết yếu, du lịch dành cho người cao tuổi cũng được đánh giá là phân khúc giàu tiềm năng. Những mô hình nghỉ dưỡng kết hợp chăm sóc sức khỏe, phục hồi thể chất, trải nghiệm văn hóa đang ngày càng được quan tâm. Song song đó, nhu cầu kết nối xã hội ở người cao tuổi đang thúc đẩy sự phát triển của các không gian văn hóa, câu lạc bộ trí tuệ, hoạt động nghệ thuật trị liệu. Điều này tạo cơ hội cho ngành dịch vụ văn hóa – giải trí phát triển theo hướng chuyên biệt hơn.

TS Đinh Công Khải – đại diện Đại học Kinh tế TPHCM cũng cho rằng: “Kinh tế bạc trở thành xu hướng, tầm nhìn chiến lược để thành phố thích ứng tốc độ già hóa dân số diễn ra nhanh. Ông Khải dẫn chứng, kinh nghiệm quốc tế cho thấy người cao tuổi là nhóm cần chăm sóc nhưng cũng chính là động lực tăng trưởng mới. Đó là một lực lượng lao động tiềm năng và một thị trường tiêu dùng đầy triển vọng. “Người cao tuổi có vốn sống phong phú, giàu kinh nghiệm chuyên môn, có tích lũy tài chính, có thời gian và nhu cầu cao về chăm sóc sức khỏe, du lịch,... Nếu có chính sách phù hợp, người cao tuổi sẽ tạo ra giá trị kinh tế – xã hội” - TS Khải nhấn mạnh. Theo ông Đinh Công Khải, trong bối cảnh công nghệ số phát triển mạnh, các thiết bị cảm biến sức khỏe, hệ thống kết nối Internet vạn vật cho phép theo dõi tình trạng sức khỏe liên tục, phát hiện sớm rủi ro và hỗ trợ can thiệp kịp thời sẽ bùng nổ. Bên cạnh đó, robot hỗ trợ chăm sóc, nền tảng trí tuệ nhân tạo và dữ liệu y tế động đang từng bước tạo ra các lộ trình chăm sóc cá nhân hóa cho người cao tuổi. Đây là mũi nhọn của nền kinh tế bạc trong tương lai.

Tạo đòn bẩy phát triển kinh tế bạc từ Nghị quyết 98

Nhận diện tiềm năng phát triển kinh tế bạc là khá lớn, song TPHCM vẫn đối mặt nhiều rào cản, đặc biệt là về vốn, quỹ đất và nhân lực. Theo ông Phạm Bình An, thị trường vốn hiện nay vẫn thiếu các công cụ trung gian chuyên biệt để dẫn dắt dòng vốn dài hạn vào lĩnh vực này. Những cấu trúc tài chính như quỹ đầu tư tín thác bất động sản trong lĩnh vực y tế hay mô hình đầu tư tác động xã hội chưa được hình thành đầy đủ. Điều này khiến khả năng huy động nguồn lực từ quỹ bảo hiểm, quỹ hưu trí hoặc nhà đầu tư quốc tế còn hạn chế. Trong khi đó, đặc thù của các dự án chăm sóc người cao tuổi là thời gian hoàn vốn dài, tài sản đầu tư mang tính chuyên biệt, nên khó tiếp cận tín dụng ngân hàng theo cách thông thường. Một trong những điểm nghẽn khác là thiếu quỹ đất phù hợp để phát triển các mô hình dưỡng lão xanh, trung tâm chăm sóc dài hạn hoặc tổ hợp y tế chuyên sâu cho người cao tuổi.

Mong muốn tháo gỡ rào cản để kinh tế bạc có điều kiện phát triển, TS Đinh Công Khải cho rằng, thành phố có thể dùng Nghị quyết 98 làm đòn bẩy pháp lý quan trọng để TPHCM hình thành hệ sinh thái kinh tế bạc đặc thù. Thông qua cơ chế quản lý ngân sách linh hoạt và quyền chủ động sử dụng quỹ đất theo mô hình TOD, thành phố có thể giải bài toán không gian cho các hạ tầng xã hội chuyên biệt phục vụ người cao tuổi. Bên cạnh đó, các chính sách ưu đãi tài chính như: khấu trừ 150% chi phí nghiên cứu phát triển (R&D), thí điểm hợp tác công tư (PPP) trong lĩnh vực y tế sẽ mở đường thu hút nhà đầu tư vào công nghệ sinh học, dịch vụ chăm sóc đa tầng và các trung tâm dưỡng lão hiện đại. Một số đề xuất huy động vốn cũng đang được đặt ra, trong đó có phương án phát hành trái phiếu đô thị chuyên biệt để đầu tư hạ tầng dưỡng lão và y tế người cao tuổi. Song song đó, thành lập quỹ đầu tư mạo hiểm cho startup công nghệ y tế dành cho người cao tuổi, nhằm thúc đẩy các dự án khởi nghiệp trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe.