Đề xuất tăng nặng tiền xử phạt vi phạm trong lĩnh vực khoáng sản
Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang có đề xuất tới Chính phủ nhiều giải pháp trong xử phạt vi phạm hành chính lĩnh vực khoáng sản. Theo đó, sẽ nâng cao mức tiền xử phạt đối với một số hành vi có nguy cơ gây ảnh hưởng tới an toàn, môi trường và tài sản nhà nước như: Khai thác không đúng thiết kế mỏ, khai thác ra ngoài ranh giới, kê khai, báo cáo sản lượng không trung thực...
Báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NNMT) cho thấy, năm 2024, Bộ đã triển khai 4 cuộc kiểm tra theo kế hoạch gồm: 01 cuộc kiểm tra định kỳ việc chấp hành các quy định của pháp luật về khoáng sản đối với các tổ chức hoạt động thăm dò và khai thác khoáng sản tại tỉnh Nghệ An và 03 cuộc kiểm tra hoạt động khoáng sản, bảo vệ môi trường trong khai thác khoáng sản tại các tỉnh Thái Nguyên, Hà Nam và Tuyên Quang cũ. Kết quả, đã ban hành 29 quyết định xử phạt với tổng số tiền gần 8 tỷ đồng.
Trong năm 2025, Bộ NNMT đã triển khai 01 cuộc kiểm tra hậu kiểm việc thực hiện kết luận thanh tra về khoáng sản đối với một số đơn vị thuộc Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam. Còn tại các địa phương đã tiến hành 242 đoàn thanh tra, kiểm tra đối với 447 tổ chức, cá nhân. Căn cứ kết quả thanh tra, kiểm tra, các cơ quan có thẩm quyền đã xử phạt vi phạm hành chính 148 tổ chức, cá nhân với số tiền hơn 20 tỷ đồng.
Về phía Bộ Quốc phòng, các đơn vị bộ đội biên phòng đã chủ trì phát hiện xử lý 163 vụ/243 đối tượng; tạm giữ 10.305,37 tấn than, 17.354,27 m3 cát, 168,38 tấn đồng, 46,45 tấn tinh quặng kim loại, 1.147 viên đá xẻ; tang vật trị giá gần 60 tỷ đồng. Kết quả xử lý: kiến nghị khởi tố 02 vụ; xử phạt vi phạm hành chính hơn 7 tỷ đồng với 158 vụ/243 đối tượng…
Bộ NNMT đánh giá, các tổ chức, cá nhân tập trung vào các hành vi vi phạm như: Có cắm mốc giới khai thác nhưng chưa đầy đủ; khai thác vượt ra ngoài ranh giới khu vực được phép khai thác (theo bề mặt); chưa được cơ quan có thẩm quyền cho phép theo quy định nhưng vẫn khai thác, sử dụng loại khoáng sản đi kèm, khoáng sản mới phát hiện trong quá trình khai thác; không nộp tiền cấp quyền khai thác khoáng sản; không thực hiện việc lắp đặt trạm cân tại vị trí đưa khoáng sản nguyên khai ra khỏi nơi khai thác; thực hiện thống kê, kiểm kê trữ lượng khoáng sản còn lại nhưng không đầy đủ thông tin, số liệu theo quy định...
Theo Thứ trưởng Bộ NNMT Đặng Ngọc Điệp, việc tính số lợi bất hợp pháp đối với khoáng sản đã bị tiêu thụ, tẩu tán gặp nhiều khó khăn do chưa có văn bản pháp luật hướng dẫn cụ thể; khối lượng, chất lượng khoáng sản đã bị tiêu thụ, tẩu tán khó xác định chính xác, cụ thể; hành vi vi phạm thường diễn ra trong nhiều năm trong khi đơn giá khoáng sản vốn thay đổi; chưa có văn bản hướng dẫn xác định chi phí trực tiếp... Điều này cần một nghị định xử phạt mới để tạo cơ sở pháp lý rõ ràng, minh bạch cho các cơ quan quản lý, thanh tra, kiểm tra và cho chính các tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực này.
Thứ trưởng Đặng Ngọc Điệp cho biết, Bộ NNMT đang có đề xuất tới Chính phủ nhiều giải pháp trong xử phạt vi phạm hành chính lĩnh vực khoáng sản. Theo đó, sẽ nâng cao mức tiền xử phạt đối với một số hành vi có nguy cơ gây ảnh hưởng tới an toàn, môi trường và tài sản nhà nước như: khai thác không đúng thiết kế mỏ, khai thác ra ngoài ranh giới, kê khai, báo cáo sản lượng không trung thực...
Bên cạnh đó, Bộ NNMT đề xuất, hạn chế hình thức tước quyền sử dụng giấy phép trong hình thức xử phạt bổ sung đối với các hành vi vi phạm do nhiều bất cập trong thực tiễn liên quan tới nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân được quy định trong giấy phép và nhiều trường hợp đã thế chấp quyền khai thác khoáng sản tại các ngân hàng. Thay thế hình thức tước giấy phép bằng hình thức đình chỉ hoạt động có thời hạn. Hạn chế áp dụng hình thức đình chỉ hoạt động khai thác trong hình thức xử phạt bổ sung do những hệ lụy có tính dây chuyền ảnh hưởng tới quyền lợi, nghĩa vụ của doanh nghiệp, người lao động và các tổ chức khác (nhiều trường hợp đã có đơn khiếu nại đối với quyết định xử phạt hành chính). Chỉ áp dụng hình thức này đối với các hành vi nghiêm trọng liên quan tới nghĩa vụ tài chính, an toàn lao động, môi trường và tái phạm hoặc vi phạm nhiều lần.
Về cách tính, xác định số lợi bất hợp pháp có được do thực hiện hành vi vi phạm, Bộ NNMT đưa ra giải pháp: “Không trừ chi phí vật tư trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp, chi phí khấu hao tài sản cố định trực tiếp, chi phí sản xuất chung, chi phí bán hàng, chi phí quản lý, chi phí tài chính; chỉ trừ chi phí đã nộp vào ngân sách nhà nước khi xác định số lợi bất hợp pháp có được do thực hiện hành vi vi phạm”. Từ đó, giúp việc xác định số lợi bất hợp pháp đơn giản, không cần hướng dẫn chi tiết về cách xác định các chi phí trực tiếp. Bảo đảm tính răn đe, không công nhận chi phí trực tiếp khi tổ chức, cá nhân thực hiện hành vi sai trái, giảm thiểu sự phức tạp, rủi ro cho cơ quan nhà nước khi xác định các chi phí trực tiếp.
