Để các lễ hội trở thành động lực phát triển du lịch bền vững ở miền núi TP Huế

Lễ hội tế Thần Nước của đồng bào dân tộc Pa Cô (xã A Lưới 1, thành phố Huế) là một trong những nghi lễ dân gian tiêu biểu, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong đời sống tâm linh, văn hóa tinh thần của đồng bào Pa Cô, được gìn giữ và lưu truyền qua nhiều thế hệ.

Già làng Hồ Ngọc Trân (trú tại xã A Lưới 1) cho biết, Lễ hội tế Thần Nước là nghi lễ truyền thống có từ lâu đời, mang đậm tín ngưỡng dân gian của đồng bào Pa Cô, thể hiện lòng tri ân sâu sắc đối với các đấng thần linh, đặc biệt là Thần Nước - biểu tượng thiêng liêng gắn liền với sự sống, với sản xuất nông nghiệp và sự hưng thịnh của buôn làng. Thông qua nghi lễ, đồng bào gửi gắm ước nguyện về mưa thuận gió hòa, nguồn nước dồi dào, mùa màng bội thu, đời sống ấm no, bản làng yên vui, đoàn kết và phát triển.

Theo UBND xã A Lưới 1, việc duy trì và tổ chức lễ hội tế Thần Nước không chỉ có ý nghĩa sâu sắc về mặt tâm linh mà còn góp phần quan trọng trong công tác bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc Pa Cô, giáo dục thế hệ trẻ về đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, gìn giữ phong tục tập quán tốt đẹp của cha ông, qua đó góp phần thực hiện hiệu quả phong trào xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư.

Trong thời gian tới, xã A Lưới 1 tiếp tục quan tâm, tạo điều kiện thuận lợi để các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào các dân tộc trên địa bàn được bảo tồn, phát huy bền vững. Đồng thời, địa phương cũng đang xây dựng đề án phát triển du lịch gắn với bảo tồn văn hóa đồng bào dân tộc thiểu số, góp phần xây dựng địa phương ngày càng phát triển, giàu bản sắc.

Tại các xã miền núi Khe Tre, Nam Đông, Long Quảng (thuộc huyện Nam Đông cũ) của thành phố Huế có gần 44% dân cư là đồng bào các dân tộc thiểu số, như: Cơ Tu, Pa Hy, Vân Kiều, Tà Ôi... Trong đó, phần lớn là đồng bào dân tộc Cơ Tu với nhiều nét văn hóa truyền thống đặc sắc rất riêng.

Nhiều năm qua, Lễ hội Mừng lúa mới (Bhuôih Haro Tơme) của người Cơ Tu đã được bảo tồn, trao truyền và phát huy giá trị. Nhiều hoạt động văn hóa được tổ chức gắn với khai thác, phát triển du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái tại địa bàn.

Lễ hội Mừng lúa mới là nghi lễ nông nghiệp tiêu biểu, phản ánh mối quan hệ mật thiết giữa con người - thiên nhiên - thần linh trong đời sống văn hóa của đồng bào dân tộc Cơ Tu. Diễn ra sau mỗi mùa thu hoạch, lễ hội mang ý nghĩa tạ ơn thần linh, đặc biệt là thần lúa Giàng Haro, đã ban cho bản làng mùa màng bội thu, cuộc sống bình yên và no ấm.

Được gìn giữ và truyền nối qua nhiều thế hệ, lễ hội là nét đặc trưng trong chu trình canh tác lúa truyền thống của người Cơ Tu, đồng thời là dịp quan trọng để cộng đồng sum họp, vui chơi và thắt chặt tình đoàn kết. Nghi lễ có thể diễn ra trong phạm vi từng gia đình hoặc quy mô cộng đồng toàn bản làng, với các hoạt động cúng tế, hiến sinh, múa chiêng trống, điệu múa Pađil Yayă, ẩm thực truyền thống và trang trí cột tế Xơnur đầy biểu tượng.

Ông Lê Nhữ Sửu - Phó Chủ tịch UBND xã Nam Đông (thành phố Huế) cho biết, thực hiện Dự án 6 về “Bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của các dân tộc thiểu số gắn với phát triển du lịch”, thời gian qua, địa phương đã triển khai nhiều hoạt động, trong đó quan tâm khảo sát, nghiên cứu các lễ hội truyền thống tiêu biểu tại các địa phương để khai thác, xây dựng sản phẩm phục vụ phát triển du lịch.

Đồng thời, xã ưu tiên bảo tồn các lễ hội truyền thống có nguy cơ mai một và các lễ hội tiêu biểu nhằm khai thác, xây dựng sản phẩm du lịch ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Năm 2024, địa phương đã triển khai sưu tầm, phục dựng lại nguyên bản Lễ hội Mừng lúa mới của đồng bào Cơ Tu cũng như có các giải pháp phát huy lễ hội này và phát triển điểm đến du lịch hấp dẫn ở vùng miền núi của huyện.

Đặc biệt, vào tháng 6/2025, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã ban hành Quyết định số 2204/QĐ-BVHTTDL ghi danh “Bhuôih Haro Tơme - Lễ hội mừng lúa mới của dân tộc Cơ Tu ở xã Nam Đông, xã Long Quảng, xã Khe Tre, thành phố Huế” là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia thuộc loại hình lễ hội truyền thống, Tập quán xã hội và tín ngưỡng.

TS Phan Thanh Hải - Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao thành phố Huế cho biết, việc ghi danh lễ hội Bhuôih Haro Tơme vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia thể hiện sự trân trọng và ghi nhận của Nhà nước đối với di sản văn hóa đặc sắc của cộng đồng dân tộc thiểu số Cơ Tu tại Nam Đông - một vùng đất giàu truyền thống, đóng vai trò quan trọng trong bản sắc văn hóa miền núi ở thành phố Huế.

Đây là kết quả của quá trình sưu tầm, lập hồ sơ khoa học công phu của các đơn vị chức năng cùng với các nghệ nhân, già làng và cộng đồng thực hiện, đồng thời là động lực để tiếp tục bảo tồn và phát huy giá trị của di sản trong đời sống xã hội đương đại.

Với các xã miền núi, việc bảo tồn và phát huy các lễ hội đặc trưng của đồng bào dân tộc thiểu số, góp phần quảng bá, giới thiệu và thu hút du khách đến trải nghiệm, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.