Đà Nẵng: Quyết liệt chống nạn khai thác cát trái phép

Thực trạng ở lòng sông Nước Xa

Những ngày qua, theo chân những người dân địa phương, chúng tôi có mặt tại tuyến đường mòn nối từ Quốc lộ 40B dẫn xuống hạ lưu sông Nước Xa. Cách mặt đường nhựa khoảng 100m, một khung cảnh tan hoang hiện ra trước mắt. Dọc theo bờ sông, từng mảng đất bị khoét sâu, cát được múc lên và vun thành những đống lớn chạy dài hàng chục mét.

Tại hiện trường, dấu vết của việc khai thác mới vẫn còn nguyên. Những hố sâu, hàm ếch lởm chởm xuất hiện dày đặc, cho thấy một lượng cát không hề nhỏ đã được vận chuyển đi nơi khác.

Đi sâu thêm khoảng 100m dọc theo triền sông, chúng tôi phát hiện một nhóm 4 người đang dùng thuyền thô sơ để xúc cát dưới lòng sông lên bờ. Khi phát hiện có người lạ, tiếng nổ máy ghe vang lên, nhóm người này lập tức điều khiển phương tiện tháo chạy, để lại những đống cát dở dang và sự ngổn ngang bên bờ sông.

Theo lời kể của người dân thôn 1, xã Trà Tân, nguyên nhân dẫn đến tình trạng này bắt nguồn từ đợt mưa lũ lịch sử cuối năm 2025. Lượng phù sa và cát sỏi đổ về từ thượng nguồn bị bồi lắng tại khu vực này rất lớn, tạo nên những bãi cát mịn và đẹp. Trước Tết Nguyên đán 2026, chỉ có vài hộ dân lén lút xúc cát về để sửa sang chuồng trại hay làm công trình phụ. Thế nhưng, thời gian gần đây, quy mô và tần suất khai thác đã tăng lên đáng kể, gây bất bình trong dư luận.

Trao đổi với chúng tôi về thực trạng này, ông Lê Minh Chiến - Chủ tịch UBND xã Trà Tân cho biết, địa phương đang đối mặt với bài toán khó trong quản lý tài nguyên khoáng sản. Ông Chiến xác nhận có tình trạng người dân lén lút dùng xe 3 gác, phương tiện thô sơ vào khu vực sông Nước Xa để lấy cát.

“Nguyên nhân nằm ở vấn đề kinh tế và nhu cầu xây dựng thực tế của bà con” - ông Chiến nói và cho biết thêm, hiện nay, giá cát trên địa bàn đã tăng phi mã, chạm ngưỡng khoảng 800.000 đồng/m3. Đối với một hộ gia đình ở vùng miền núi, điều kiện kinh tế còn nhiều hạn chế, việc bỏ ra vài triệu đồng để mua vài khối cát xây sửa nhà là một gánh nặng quá lớn. Trong khi đó, ngay trước cửa nhà là dòng sông đầy ắp cát bồi, tâm lý tự cung tự cấp đã dẫn đến việc người dân khai thác cát trái phép.

Đáng chú ý, đa số những trường hợp bị phát hiện là người đồng bào dân tộc thiểu số. Họ chưa nhận thức được rằng việc xúc vài xe cát tưởng chừng như nhỏ nhặt ấy lại gây ra những hệ lụy khôn lường cho dòng chảy, gây sạt lở bờ sông và vi phạm pháp luật.

Quyết liệt, không khoan nhượng

Theo ông Lê Minh Chiến, để quản lý khu vực này, chính quyền xã đã triển khai nhiều biện pháp nghiệp vụ. Qua hệ thống camera giám sát trên tuyến Quốc lộ 40B, lực lượng chức năng thường xuyên kiểm soát các phương tiện ra vào. Theo trích xuất dữ liệu, hiện chưa ghi nhận xe tải trọng lớn vào khu vực để vận chuyển cát với quy mô lớn. Phần lớn vi phạm vẫn nhỏ lẻ, tự phát.

Tính đến nay, lực lượng chức năng đã phát hiện và xử lý nhắc nhở 2 trường hợp người dân dùng xe 3 gác chở cát. Với tinh thần vừa răn đe vừa giáo dục, chính quyền đã yêu cầu các hộ dân này ký cam kết không tái phạm và buộc phải đổ trả lại toàn bộ số cát đã lấy về vị trí cũ.

“Dù đời sống bà con còn khó khăn, nhưng pháp luật phải được thượng tôn. Nếu các trường hợp đã được nhắc nhở mà vẫn cố tình tái phạm, chúng tôi sẽ xử lý nghiêm” - ông Chiến nhấn mạnh.

Tuy nhiên, theo ghi nhận thực tế của chúng tôi, dòng sông Nước Xa nhiều nơi bị đào xới nham nhở, nhiều nơi bị khoét sâu, cát được múc lên và vun thành những đống lớn. Nếu không chấn chỉnh, ngăn chặn kịp thời thì tình trạng khai thác cát này nguy cơ làm thay đổi dòng chảy, gây sạt lở đất sản xuất của người dân, ảnh hưởng môi trường và thất thoát tài nguyên khoáng sản, hậu quả khó lường. Do đó, tình trạng khai thác cát trái phép tại sông Nước Xa không chỉ là câu chuyện vi phạm hành chính, mà còn là hồi chuông cảnh báo về quản lý về tài nguyên.

Để giải quyết triệt để, UBND xã Trà Tân đã ban hành kế hoạch tổng thể, phối hợp liên ngành giữa Công an, Địa chính và dân quân tự vệ. Một tổ công tác đặc biệt đã được thành lập để tổ chức tuần tra, chốt chặn tại các cửa ngõ dẫn xuống sông 24/24 giờ. Đồng thời, công tác tuyên truyền được đẩy mạnh đến từng thôn bản, giúp người dân hiểu rõ tác hại của việc khai thác cát trái phép.

Bên cạnh biện pháp mạnh, dư luận cũng cho rằng, chính quyền thành phố và các cấp, ngành cần có cơ chế hỗ trợ, bình ổn giá vật liệu xây dựng hoặc quy hoạch các điểm mỏ khai thác cát hợp pháp để cung ứng cho nhu cầu dân sinh tại chỗ. Có như vậy, áp lực lên các dòng sông như Nước Xa mới thực sự được giải tỏa.

Cuộc chiến bảo vệ dòng sông Nước Xa vẫn còn nhiều cam go, đòi hỏi sự chung tay không chỉ của chính quyền mà còn của mỗi người dân. Việc giữ gìn môi trường và tài nguyên không chỉ là trách nhiệm với hiện tại, mà còn là sự bảo đảm an toàn cho chính đời sống của bà con vùng cao trước những biến đổi khắc nghiệt của thiên nhiên.