Chuẩn hóa mô hình đào tạo: Xóa rào cản với công tác phân luồng

Trung học nghề cùng bậc học với THPT

Luật Giáo dục nghề nghiệp (GDNN) sửa đổi được Quốc hội thông qua tháng 12/2025, trong đó đề cập đến bậc học trung học nghề là một trong các chương trình đào tạo của GDNN, được thiết kế nhằm tích hợp giữa kiến thức cốt lõi của chương trình THPT và chuyên môn nghề.

Luật Giáo dục sửa đổi 2025 cũng nêu rõ: GDNN gồm sơ cấp, trung học nghề, trung cấp, cao đẳng và các chương trình đào tạo nghề khác. Đặc biệt, điều 35 của Luật quy định: Giáo dục trung học nghề dành cho người đã hoàn thành chương trình giáo dục THCS hoặc tương đương; giáo dục trung học nghề cùng cấp học với giáo dục THPT.

Như vậy, trung học nghề được định vị là cấp học song song với THPT trong Khung cơ cấu hệ thống giáo dục quốc dân và xếp ở bậc 3 trong Khung trình độ quốc gia Việt Nam. Người học sau tốt nghiệp có đủ kiến thức phổ thông cốt lõi, kỹ năng nghề nghiệp để tham gia ngay thị trường lao động hoặc tiếp tục học lên các trình độ cao hơn. Kỳ thi tốt nghiệp được thiết kế theo hướng đánh giá năng lực, kết hợp kiến thức phổ thông và chuyên môn nghề.

Về lộ trình triển khai, giai đoạn 2025 - 2026 tập trung xây dựng các văn bản quy định chi tiết, chuẩn chương trình, đội ngũ giáo viên, danh mục ngành nghề và chính sách cho học sinh. Giai đoạn 2026 - 2030 tổ chức triển khai đồng bộ trên toàn quốc, tuyển sinh khóa đầu tiên và theo dõi điều chỉnh. Từ sau năm 2030, chương trình sẽ được đánh giá tổng thể để tiếp tục hoàn thiện, bảo đảm hiệu quả đào tạo và đáp ứng nhu cầu phát triển nguồn nhân lực.

Tích hợp sao cho thực chất

Từ kinh nghiệm triển khai mô hình 9+ ở nhiều trường cao đẳng, trung cấp thời gian qua, các chuyên gia cho rằng có thể nghiên cứu và áp dụng khi triển khai chương trình trung học nghề. Theo đó, mô hình 9+ kết hợp vừa học văn hóa vừa học nghề. Sau khoảng 3–4 năm, người học có thể đồng thời đạt trình độ trung cấp, cao đẳng nghề và hoàn thành chương trình văn hóa để tiếp tục học liên thông lên bậc cao hơn nếu có nhu cầu.

Năm 2024, hơn 40.000 học sinh đăng ký chương trình 9+ tại các cơ sở GDNN có đào tạo song song văn hóa THPT, cho thấy phụ huynh và học sinh đã chủ động lựa chọn lộ trình học tập phù hợp. Đây cũng phản ánh nhận thức xã hội về phân luồng sau THCS, khi học nghề kết hợp học văn hóa dần được coi là hướng đi thực chất, mở ra cơ hội việc làm và học tập lâu dài.

Để trung học nghề trở thành lựa chọn hấp dẫn và bền vững cho học sinh sau THCS, cần hoàn thiện khung pháp lý, đảm bảo chất lượng chương trình đào tạo tích hợp, nâng cao năng lực giáo viên và cơ sở vật chất. Công tác tư vấn, hướng nghiệp cũng phải được thực hiện sớm, giúp phụ huynh và học sinh hiểu đúng về mô hình, tránh coi trung học nghề là lựa chọn “thứ yếu”.

Quan trọng hơn, cần tăng cường sự tham gia của doanh nghiệp trong quá trình đào tạo, từ xây dựng chương trình, tổ chức thực hành đến tiếp nhận học sinh sau tốt nghiệp. Khi đầu ra được bảo đảm bằng cơ hội việc làm và khả năng học tập liên thông, trung học nghề mới có thể khẳng định vai trò là một trụ cột trong hệ thống phân luồng, góp phần giải quyết bài toán nguồn nhân lực và phát triển bền vững.