Cam Xã Đoài - đặc sản tiến vua vào vụ Tết

Vùng đất trồng cam "tiến vua"

Những ngày này, vùng đất Xã Đoài thuộc làng Nghi Diên, xã Nghi Lộc (Nghệ An) rộn ràng không khí cận Tết. Trên những vườn cam lâu năm, người trồng cam tất bật chăm sóc, kiểm tra từng quả chín vàng còn sót lại sau mùa mưa bão khắc nghiệt. Dù mất mùa, sản lượng giảm mạnh, bà con vẫn cẩn thận che chắn, phòng sâu bệnh, giữ gìn từng quả cam quý để kịp giao cho khách đã đặt từ sớm, gửi gắm hy vọng vào vụ cam cuối năm.

Ông Nguyễn Văn Thọ (57 tuổi) trú xã Nghi Lộc có hai vườn cam Xã Đoài gốc. Đầu năm, ông dự kiến thu hoạch khoảng 5.000 - 6.000 quả. Thế nhưng, sau những trận bão lớn, phần lớn cam đã rụng, hai vườn chỉ còn chưa đầy 1.000 quả đủ điều kiện thu hoạch. “Mưa bão làm cây bật gốc, quả rụng nhiều. Nhiều cây cam lâu năm cũng bị thoái hóa nên năng suất giảm. Chỉ còn vài cây tránh được luồng gió mạnh nên giữ được quả”, ông Thọ chia sẻ. 

Để giữ vườn cam, ông Thọ đầu tư hệ thống tưới tự động, sử dụng phân hữu cơ và bổ sung khoáng chất giúp cây phục hồi. Số cam còn lại đều đã có khách đặt mua từ trước, đến ngày thu hoạch sẽ vào tận vườn hái.

Tương tự, vườn cây của ông Nguyễn Văn Cường (65 tuổi) trú xã Nghi Lộc có hàng chục cây cam Xã Đoài gốc cũng chịu thiệt hại nặng. Ông cho biết đầu vụ dự kiến thu khoảng 4.000 quả, nhưng sau mưa bão và lũ lụt, đến ngày thu hoạch chỉ còn hơn 900 quả. Toàn bộ số cam này đã được bán với giá 100.000 đồng/quả, song ông Cường vẫn ước tính thiệt hại khoảng 300 triệu đồng trong vụ cam năm nay.

Theo cuốn Lịch sử xã Nghi Diên, cây cam Xã Đoài có nguồn gốc từ châu Phi. Một số tài liệu khác lại cho rằng giống cam này xuất phát từ Tây Ban Nha và được người Pháp mang vào trồng từ đầu thế kỷ XIX. Dù có nhiều giả thuyết về xuất xứ, nhưng điều không thể phủ nhận là giống cam này đặc biệt “hợp đất” Nghi Diên. Cam Xã Đoài từng được trồng thử ở các vùng lân cận và nhiều địa phương khác, cây vẫn xanh tốt, quả vẫn đẹp, song hương vị không thể sánh bằng cam trồng trên chính vùng đất gốc.

Điều đặc biệt, cam Xã Đoài chỉ thực sự cho hương vị đặc trưng khi được trồng trên vùng đất làng Nghi Diên, xã Nghi Lộc (Nghệ An). Quả cam nơi đây có vỏ mỏng, mịn, màu vàng óng, vị ngọt thanh, dịu như mật ong. Từ xa xưa, cam Xã Đoài đã được xem là sản vật quý, chỉ dùng để tiến vua. Để giữ được giống cam gốc và cho ra những quả đạt chuẩn, người trồng phải trải qua một quá trình chăm sóc hết sức công phu, đòi hỏi kinh nghiệm và sự kiên nhẫn.

Nổi danh qua nhiều thế hệ, cam Xã Đoài luôn được thị trường ưa chuộng. Muốn thưởng thức cam chính gốc, nhiều khách hàng phải đặt mua từ khi quả còn xanh. Những vườn cam lâu năm đã trở thành nguồn thu nhập quan trọng của người dân địa phương. Tuy nhiên, vụ cam năm nay lại đối mặt với nhiều khó khăn khi địa phương liên tiếp hứng chịu các đợt mưa bão lớn, khiến cam rụng hàng loạt, mất mùa nghiêm trọng.

Cam được bảo vệ như vàng

Với người trồng cam Xã Đoài, mỗi quả cam những ngày cận Tết đều quý giá chẳng khác nào vàng. Đếm quả để tính tiền, tính uy tín nên việc bảo vệ cam được thực hiện hết sức nghiêm ngặt. Quanh gốc cam, bà con giăng ni lông quây kín nhằm ngăn chuột và các loài gặm nhấm đào hang, cắn phá rễ. Trên từng cành cây, những túi chế phẩm sinh học được treo xen kẽ để xua đuổi côn trùng, hạn chế ruồi, bướm gây hại. Một số cây cam sai quả còn được “mắc màn”, phủ lưới mỏng từ gốc lên tận tán để ngăn chặn tối đa sâu bệnh tấn công.

Sáng sớm và chiều tối là hai thời điểm người trồng cam đều đặn ra vườn kiểm tra. Từng gốc cây, từng cành quả được soi kỹ, phát hiện sớm dấu hiệu rụng, nứt hay sâu bệnh để xử lý kịp thời. Với người trồng cam Xã Đoài, quả rụng không chỉ là mất tiền mà còn là mất chữ tín. Bởi phần lớn cam đã được khách đặt mua từ khi còn xanh, đến ngày thu hoạch nếu không đủ số lượng sẽ khó giữ được mối làm ăn lâu dài.

Nhiều chủ vườn cho biết, năm nay sản lượng ít nên họ càng thận trọng trong việc nhận đơn. Chỉ khi quả đã “neo” chắc trên cây, qua được những đợt gió lớn, chủ vườn mới dám nhận lời bán cho khách. “Quả ít, khách quen đặt từ sớm là đã gần hết rồi. Giờ chỉ mong giữ cho cam không bị chuột, sâu phá để đến ngày khách vào vườn hái được đủ. Ngày nào tôi cũng ra kiểm tra, thấy rụng một quả là xót ruột lắm”, ông Lê Quang Tài, một hộ trồng cam lâu năm ở xã Nghi Lộc chia sẻ.

Song song với việc bảo vệ vụ cam hiện tại, người dân vùng Xã Đoài cũng đang từng bước cải tạo lại đất, chăm sóc gốc cam cổ và nhân giống cam Xã Đoài thuần chủng để khôi phục diện tích bị thiệt hại sau mưa bão. Nhiều gia đình mạnh dạn đầu tư cải tạo vườn, mở rộng diện tích trồng mới, kỳ vọng gìn giữ và phát triển loại quả đặc sản trứ danh của quê hương, để mỗi mùa Tết, cam Xã Đoài vẫn giữ trọn hương vị tiến vua xưa.