Cấm cơ sở bán buôn, bán lẻ thuốc lá trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức
Mặc dù bị cấm quảng cáo, khuyến mại thuốc lá; tiếp thị thuốc lá trực tiếp tới người tiêu dùng dưới mọi hình thức, song theo kết quả khảo sát vẫn còn 12% các cửa hàng treo biển quảng cáo các sản phẩm thuốc lá bên ngoài cửa hàng.
Ngày 27/2 tại Hà Nội, Bộ Y tế tổ chức Hội thảo truyền thông chính sách của Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá. Hội thảo không chỉ là một bước trong quy trình pháp lý mà còn là diễn đàn đối thoại chính sách để Bộ Y tế lắng nghe các ý kiến đa chiều, thẳng thắn, khoa học và xây dựng, để khi trình Chính phủ và Quốc hội, dự án Luật thực sự đạt được tính khả thi cao nhất, đồng bộ nhất và hiệu quả nhất.
100.000 ca tử vong do thuốc lá gây ra mỗi năm
Phát biểu tại Hội thảo GS.TS Trần Văn Thuấn, Thứ trưởng Bộ Y tế, Chủ tịch Hội đồng Y khoa Quốc gia cho biết, Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đã được triển khai 13 năm, với kết quả đạt được rất đáng ghi nhận. Tỷ lệ hút thuốc ở thanh thiếu niên đã giảm. Tỷ lệ hút thuốc ở người trưởng thành cũng có xu hướng giảm so với trước đây. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy nhiều thách thức mới đang đặt ra. Hiện nay, Việt Nam có khoảng 15,8 triệu người hút thuốc. Tỷ lệ hút thuốc ở người trưởng thành là 20,8%, trong đó nam giới chiếm 41,1%. Mỗi năm, thuốc lá gây ra hơn 100.000 ca tử vong. Gánh nặng kinh tế do thuốc lá ước tính 108.700 tỷ đồng năm 2022, tương đương 1,14% GDP, nếu tính cả tổn thất môi trường, con số vượt quá 2% GDP mỗi năm. Đó không chỉ là câu chuyện của y tế, mà là vấn đề của phát triển quốc gia.
Đặc biệt, sự xuất hiện và gia tăng nhanh của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá mới đang tạo ra nguy cơ nghiêm trọng đối với thế hệ trẻ. Quốc hội đã có quyết định rất kịp thời tại Nghị quyết số 173/2024/QH15: cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, tàng trữ, vận chuyển và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng. Luật Đầu tư năm 2025 cũng đã đưa các sản phẩm này vào danh mục cấm kinh doanh. Thực tế cho thấy, sau khi Nghị quyết 173 có hiệu lực, tình trạng lưu hành các sản phẩm này trên thị trường đã giảm mạnh. Tuy nhiên, để bảo đảm hiệu lực, hiệu quả và tính thống nhất của hệ thống pháp luật, việc luật hóa các quy định cấm này trong Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá là yêu cầu tất yếu.
Theo đó, dự án Luật sửa đổi lần này tập trung vào hai nhóm chính sách trọng tâm: Thứ nhất, cấm sản xuất, kinh doanh, tàng trữ, vận chuyển, quảng cáo, khuyến mại, tài trợ, chứa chấp, sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, thuốc lá mới khác. Thứ hai, cấm cơ sở bán buôn, bán lẻ thuốc lá trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức.
“Bảo vệ sức khỏe nhân dân là ưu tiên cao nhất. Bảo vệ trẻ em, phụ nữ và các nhóm dễ bị tổn thương là trách nhiệm không thể trì hoãn. Quyền được sống, học tập và làm việc trong môi trường không khói thuốc phải được đặt ở vị trí trung tâm của mọi quyết sách”, Thứ trưởng Trần Văn Thuấn khẳng định.
Cần chính sách kiểm soát mạnh mẽ thuốc lá điện tử
Tại hội thảo các chuyên gia cũng cảnh báo nếu không có các biện pháp kiểm soát mạnh mẽ, thuốc lá điện tử và các sản phẩm thuốc lá mới có thể làm gia tăng nhanh số người nghiện nicotine, đặc biệt trong giới trẻ.
Theo ông Nguyễn Tuấn Lâm, đại diện Tổ chức Y tế thế giới (WHO) tại Việt Nam, thuốc lá hiện gây ra khoảng 12,5% số ca tử vong và tạo gánh nặng kinh tế tương đương khoảng 1% GDP.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy các quốc gia cho phép thuốc lá điện tử có tỷ lệ sử dụng thuốc lá dạng này cao gấp 1,8 lần so với các quốc gia chưa có quy định, trong khi các quốc gia áp dụng lệnh cấm có tỷ lệ sử dụng chỉ bằng 0,6 lần so với các quốc gia không có quy định.
WHO khuyến nghị Việt Nam cần đưa quy định cấm sản xuất, kinh doanh, quảng cáo, tàng trữ và sử dụng các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới vào luật, đồng thời tập trung kiểm soát nguồn cung, ngăn chặn nhập lậu và buôn bán, đặc biệt trên môi trường mạng và khu vực gần trường học.
Theo bà Đoàn Thu Huyền, Giám đốc Quốc gia, Tổ chức Chiến dịch vì Trẻ em không thuốc lá, Hoa Kỳ, kết quả khảo sát giá bán lẻ thuốc lá năm 2025 với 424 cửa hàng thuốc lá tại Hà Nội và TPHCM cho thấy, hầu hết các cửa hàng đều không treo biển cấm bán thuốc lá cho người dưới 18 tuổi. Đáng chú ý, mặc dù bị cấm quảng cáo, khuyến mại thuốc lá; tiếp thị thuốc lá trực tiếp tới người tiêu dùng dưới mọi hình thức song vẫn còn 12% các cửa hàng treo biển quảng cáo các sản phẩm thuốc lá bên ngoài cửa hàng.
Bà Huyền cũng thông tin theo khảo sát về tình hình bán, quảng cáo và trưng bày thuốc lá quanh 240 trường học tại Hà Nội và TPHCM cho thấy, trong phạm vi bán kính 100m, xung quanh trường học, các điểm bán thuốc lá xuất hiện dày đặc. Trung bình có 13 điểm bán lẻ thuốc lá xung quanh mỗi trường.
Xuất phát từ thực trạng trên bà Huyền cho rằng, việc quy định về cấm trưng bày thuốc lá chỉ là một trong những chính sách hiệu quả trong trong tổng thể chính sách phòng chống tác hại của thuốc lá, và cần phải thực thi đồng bộ với các chính sách khác thì mới đạt được hiệu quả.
