Anh Nguyễn Hữu Châu, con trai trưởng Luật sư Nguyễn Hữu Thọ kể lại: năm anh tám tuổi, một buổi tối năm 1950, gia đình đang dùng bữa cơm chiều thì một toán cảnh sát ập vào nhà bắt ba anh dẫn đi. Từ đó, những ngày chủ nhật, anh không còn được ba đưa đi chơi sở thú hoặc về Bến Lức- Long An thăm quê. Ngược lại, anh cùng mẹ vào thăm ba ở bót Catinat, rồi khám lớn Sài Gòn. Thấy ba ăn ở quá kham khổ, suy nghĩ của đứa trẻ chưa đầy 10 tuổi, hỏi:
- Sao ba không về nhà, ở đây làm gì cực như vậy?
Ba xoa đầu con, bảo:
- Mai sau lớn lên, con sẽ hiểu ba.

Chỉ tính từ năm 1950 cho đến lúc trái tim người trí thức lớn ấy ngừng đập, ông có cuộc sống đầy sóng gió, một quá trình trực tiếp hành động cách mạng mà theo cách nói của nhà nghiên cứu Trần Bạch Đằng, trong những nhân vật tiêu biểu của cách mạng Việt Nam thời hiện đại, Luật sư Nguyễn Hữu Thọ có những đặc thù- tức những giá trị riêng  vừa độc đáo vừa cao quý.

Mùa hè năm 1921, mới 11 tuổi, cậu bé Nguyễn Hữu Thọ một mình đáp tàu thuỷ rời bến cảng Sài Gòn sang Pháp học. Ở Pháp suốt 11 năm, học từ trung học đến đại học Luật khoa anh đều học giỏi, chứ không giống như nhiều “công tử Nam Bộ” thời ấy sang Pháp chơi là chính, học là phụ.

Năm 1933, ông về nước, mở văn phòng luật sư ở Mỹ Tho, Vĩnh Long, Cần Thơ. Không ít trường hợp, Luật sư bào chữa không lấy thù lao, và, cũng như vậy, không phải thân chủ đến gõ cửa Luật sư mà chính Luật sư lục tìm trong đống cáo trạng, chọn “thân chủ” luôn kề cái án tử hình như Hoàng Xuân Bình, Nguyễn Châu Sa (Nguyễn Thị Bình), Lý Hải Châu, Đỗ Duy Liên cùng rất nhiều trường hợp tương tự.

Trong đời hoạt động của mình, Luật sư nhiều lần vào tù ra khám. Riêng việc ở tù của ông cũng thành sự kiện khác thường. Không thể trấn áp một trí thức yêu nước được hàng triệu quần chúng hậu thuẫn, kẻ thù đã đày ông ra tận Mường Tè (Lai Châu), Sơn Tây, Hải Phòng rồi Phú Yên. Riêng tại Phú Yên, ông cùng với đoàn “phong trào vì Hoà bình” bị lưu đày 2160 ngày (24-4-1955 dến 30-10-1961). Tên gọi “Ông Hoà Bình”, “Anh Ba Hoà Bình”, “Vị Luật sư cách mạng” chan chứa tình cảm kính trọng quý mến mà cán bộ và nhân dân Phú Yên dành gọi Luật sư Nguyễn Hữu Thọ cũng bắt đầu từ đó. Bằng mọi cách, đồng bào, cán bộ và lực lượng vũ trang đã giải thoát ông ra khỏi nhà tù và đưa ông về căn cứ Trung ương Cục tại chiến khu Dương Minh Châu, Tây Ninh an toàn. Đó là ngày 30-10-1961. Năm đó ông bước sang tuổi 51.

 

 

Sau ngày nước nhà thống nhất, ông nói: “Tôi không đi thăm lại Lai Châu và Phú Yên, gặp lại những người đã cưu mang và bảo vệ tôi trong những năm bị quản thúc ở hai nơi đó thì tôi chết không yên lòng...”

Và sau khi đi Lai Châu và Phú Yên về, ông rất vui vì bày tỏ được lòng biết ơn của mình với đồng bào, đồng chí ở hai địa phương ấy. Ông nhắc mãi những tình cảm thân thương của bà con đã dành cho ông.

Có một điều mà nhiều người thấy không bình thường là Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam (MTDTGPMNVN) ra đời ngày 20-12-1960, nhưng mãi hơn một năm sau mới xuất hiện vị Chủ tịch Mặt trận trong Đại hội lần thứ nhất diễn ra ngày 16-2-1962 tại một vùng giải phóng Tây Ninh, mặc dù trước đó ai cũng nhất trí cử Luật sư Nguyễn Hữu Thọ làm Chủ tịch.

Sau ngày đất nước hoàn toàn giải phóng, Luật sư đảm nhiệm nhiều trọng trách quốc gia: Quyền Chủ tịch nước, Chủ tịch Quốc hội, Chủ tịch Mặt trận Tổ quốc Việt Nam (MTTQVN). Quá trình đi lên của Luật sư chính là qúa trình Luật sư tự khẳng định bằng tài năng và đức độ của mình.

Nhà báo Pháp Madeleine Riffaud đã nói về Luật sư: Ông là biểu tượng của cuộc đấu tranh không mệt mỏi vì độc lập thống nhất của đất nước, vì tự do hạnh phúc của đồng bào mình. Mọi suy nghĩ, lời nói và hành động của ông đều hướng đến những mục tiêu cao cả đó. Ông có những đức tính rất quý: Khiêm tốn, giản dị, nhân hậu, dễ gần gũi với mọi người. Những đức tính đó, tôi cũng tìm thấy ở vị cha nuôi của tôi, Chủ tịch Hồ Chí Minh, mặc dù Luật sư chưa từng gặp Bác Hồ khi Người còn sống”?

Ông Phạm Văn Uyển, thư ký riêng của Luật sư Nguyễn Hữu Thọ kể lại: Có lần một người dân Quảng Ngãi đến gặp “Cụ Thọ” kêu về việc bị chính quyền địa phương ức hiếp. Luật sư lắng nghe, sau đó viết giấy gửi địa phương. Ông không quên giúp người đó một ít tiền làm lộ phí về quê. Ông nói với các cán bộ trong cơ quan: “Người dân ở xa mà lặn lội ra tới Thủ đô để khiếu nại thì rõ ràng là có vấn đề bất công, đồng thời cũng có nghĩa là người dân tin tưởng ở chế độ ta. Ta tiếp họ thì mới hiểu được tình hình ở các địa phương, mới chấn chỉnh được những sai trái ở bên dưới và làm cho dân được yên lòng.”

Đại hội MTTQ Việt Nam lần thứ III được tổ chức đầu tháng 11-1988. Tại Đại hội này, Luật sư Nguyễn Hữu Thọ được bầu làm Chủ tịch Đoàn Chủ tịch Uỷ ban Trung ương MTTQ Việt Nam. Vì vị trí và đặc thù của tờ báo Mặt trận, có nhiều ý kiến nên mời Chủ tịch Nguyễn Hữu Thọ làm Chủ nhiệm. Được như vậy, với tài năng, đức độ có uy tín trong nước và nước ngoài như Luật sư Nguyễn Hữu Thọ thì vị thế tờ báo sẽ được nâng cao, tờ báo sẽ tăng thêm uy tín, thu hút được nhiều cộng tác viên có tên tuổi và được sự ủng hộ của đông đảo bạn đọc. Báo cáo ý kiến này lên Đoàn Chủ tịch Uỷ ban Trung ương MTTQ Việt Nam. Chủ tịch Nguyễn Hữu Thọ rất đắn đo, suy nghĩ và nhận lời làm Chủ nhiệm. Và báo Đại Đoàn Kết số 14, ra ngày 3-4-1989, dưới măng sét có thêm dòng chữ Chủ nhiệm: Luật sư Nguyễn Hữu Thọ.

Trong số báo này, có bài viết của Chủ nhiệm với tựa đề: “Tuần báo Đại Đoàn Kết đứng trước trách nhiệm mới”, có đoạn: “Báo Đại Đoàn Kết phải trở thành diễn đàn cho mọi người Việt Nam quan tâm đến vận mệnh của đất nước phát biểu, trao đổi những nguyện vọng, ý kiến có thể khác nhau nhưng cùng chung một lòng mong muốn giành lại cho Tổ quốc Việt Nam yêu quý niềm tự hào vẻ vang như đã từng có trong một thế giới đầy chuyển biến, một Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa”.

Năm 2010, MTDTGPMNVN tròn 50 tuổi. Năm 2010, Luật sư Nguyễn Hữu Thọ tròn 100 tuổi. Một sự trùng hợp thật đẹp. Viết những dòng này để nhớ tới một con người gần 15 năm đứng đầu MTDTGPMNVN, rồi Chính phủ Cách mạng lâm thời, cùng cả nước đối diện và chiến thắng hơn nửa triệu quân Mỹ. Nhớ tới một con người rất mực khiêm tốn, một lòng trung với nước, hiếu với dân.