Hôm qua, 6-9, giá dầu thô trên thế giới đã giảm xuống rất mạnh chỉ còn hơn 115 USD/thùng. Tại thị trường Singapore – nơi cung ứng xăng chủ yếu cho Việt Nam, giá xăng dầu thành phẩm cũng đã giảm so với thời điểm các doanh nghiệp (DN) trong nước tăng giá bán lẻ xăng hôm 28-8 vừa qua.

Cụ thể tại bảng giá niêm yết của Tập đoàn xăng dầu Petrolimex, trong phiên giao dịch ngày 5-9 chỉ còn 121,3 USD/thùng, trước đó, vào ngày 28-8 giá mặt hàng này ở mức 122,98 USD/thùng. Thậm chí vào phiên giao dịch ngày 31-8 giá mặt hàng xăng Ron 92 chỉ còn 119,28 USD/thùng. Và đương nhiên các DN nhập khẩu xăng dầu được lợi, kinh doanh có lãi.

Trong khi đó, mỗi lần giá thế giới tăng thì giá trong nước tăng tức thì, còn khi giá thế giới hạ thì DN im ắng không động tĩnh gì. Một quan điểm phổ biến trong thời gian vừa qua là giá xăng ở mức 24.150 đồng/l là quá cao. Nếu như các DN sòng phẳng thì giá xăng dầu trong nước có thể giảm được. Cũng theo cách nhìn của các chuyên gia kinh tế, với cơ chế kinh doanh hiện nay, thị trường khó lòng chờ đợi sự giảm giá tự nguyện từ phía DN. Và đây là lúc vai trò của cơ quan quản lý nhà nước cần phát huy.

Tuy nhiên, lãnh đạo Bộ Tài chính lại cho rằng, giá mặt hàng xăng dầu trên thị trường thế giới có nhiều biến động. Tuy nhiên, có sự không tương quan giữa xăng với các mặt hàng thành phẩm khác. Nhiều thời điểm giá xăng Ron A92 giảm song giá các mặt hàng dầu thành phẩm khác (điêzen, dầu hỏa) không giảm, dầu madut thậm chí tăng. Cụ thể giá dầu hỏa tăng từ 132,44 USD/thùng ngày 28-8 lên 136,7 USD/thùng vào ngày 4-9; Dầu DO 0,05S cũng tăng từ 133,5 USD lên 136,25 USD/thùng.

Trong những ngày gần đây giá mặt hàng dầu trên thị trường thế giới lại vẫn đang ở mức cao. Vì vậy, vị lãnh đạo này cho rằng, vẫn phải xem diễn biến giá, có tín hiệu khả quan hơn thì sẽ không để người tiêu dùng thiệt.

Theo các nhà phân tích, tuyên bố để ngỏ của Bộ Tài chính "đáng lẽ ra giá xăng dầu trong nước đã tăng mạnh hơn” vào ngày 28-8 vừa qua cho thấy DN hoàn toàn có cớ để im lặng.

Việc giảm 500 hay là 300 đồng mỗi lít xăng không thể làm cho miếng bánh lợi nhuận của doanh nghiệp bé lại, nhưng rõ ràng cả đời sống và sản xuất sẽ dễ thở hơn. Giá xăng đã liên tiếp leo thang từ 22.000 đồng lên 23.000 rồi lập đỉnh 24.150 đồng/lít đã khiến cho dư luận ngỡ ngàng, thậm chí bất bình.

Nhưng từ ngỡ ngàng, người tiêu dùng đã chuyển dần sang thất vọng khi hàng ngày họ vẫn phải bỏ tiền đổ xăng, thay DN cõng khoảng 6.500 đồng thuế và phí trên mỗi lít xăng nhưng rốt cục cũng chỉ để DN nợ thuế. Trong số 13 DN xăng dầu đầu mối, hiện có 9 doanh nghiệp đang nợ thuế quá hạn, 2 doanh nghiệp không có nợ thuế trong hạn và 2 doanh nghiệp là không còn nợ thuế. Tập đoàn xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) là đơn vị dẫn đầu nợ thuế quá hạn với tổng nợ trên 130 nghìn tỷ đồng, chiếm gần 44,2% tổng nợ thuế của 9 DN xăng dầu. Cụ thể, Petrolimex nợ hơn 82,63 nghìn tỷ đồng thuế xăng dầu tạm nhập tái xuất và trên 49,36 nghìn tỷ đồng thuế xăng dầu nhập để kinh doanh. Không hiểu tiền của người dân hàng ngày vẫn bỏ ra để mua xăng giá cao đang ở đâu, nếu không phải là trong "két” của DN.

Khi giá xăng dầu thế giới lên chút đỉnh, giá bán lẻ đã lập tức được điều chỉnh tăng 4 lần chỉ trong 1 tháng rưỡi, gây sức ép nặng nề lên giá cả, đẩy lạm phát cao quay trở lại sớm hơn dự định. Thậm chí, Tổ điều hành thị trường trong nước, Bộ Công thương vừa đưa ra dự báo, chỉ số giá tiêu dùng tháng 9 sẽ tăng khoảng 0,3 - 0,4%. Nhưng khi giá thế giới giảm thì việc giảm giá ở thị trường trong nước theo đúng quy luật thị trường lại cứ lừng khừng theo kiểu "sống chết mặc bay”. Sau việc thu đủ các loại phí, sau trích quỹ bình ổn, sau rất sâu cả lợi nhuận của doanh nghiệp… giá xăng vẫn chỉ nằm diện "xem xét” có thể giảm.

"Nhưng dường người tiêu dùng chỉ quen với việc tăng chứ ít khi được tận hưởng niềm vui của việc xăng giảm giá. Đó là điều không thể được nếu như muốn đưa giá xăng dầu tiến tới giá thị trường” – chuyên gia kinh tế, Trung tâm nghiên cứu chính sách kinh tế, TS Đinh Tuấn Minh chia sẻ.

Còn TSKH Nguyễn Thị Hiền thẳng thắn nói, nếu thật sự giá thế giới giảm, cơ quan quản lý giá cần có động thái rõ ràng đối với DN. Không thể DN mập mờ trong việc trốn thuế, neo giá cao mãi được.

Còn nhớ, tại cuộc họp liên quan về "Thay đổi cảm nhận về Nhà nước và Thị trường của người Việt Nam” một bức tranh tương đối mâu thuẫn được đưa ra, 68% người Việt Nam muốn Nhà nước thực hiện cơ chế thị trường, phát triển sở hữu tư nhân… nhưng lại ủng hộ việc can thiệp thị trường của Nhà nước, bình ổn giá của những hàng hóa thiết yếu. Và chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan đã lý giải rằng, phần lớn hàng hóa thiết yếu tiêu thụ bởi các hộ gia đình chủ yếu vẫn do các doanh nghiệp nhà nước kinh doanh độc quyền, thống lĩnh thị trường (như điện, xăng dầu, ngoại tệ, vàng…). Người dân lo ngại về hệ quả xấu, nếu Nhà nước không có sự kiểm soát tốt, không có sự điều tiết nghiêm túc. Mà hiện hữu lúc này là thị trường xăng dầu.